Przejdź do menu głównego
Przejdź do treści

A-

A+

Strona główna
Aktualności
Archiwum Ringelbluma i Oneg Szabat

Aktualności

Godziny pracy Instytutu w najbliższych dniach.

Współpraca w ramach EHRI trwa!

SZABLON miniatura grafiki wydarzeń (5).png

Finisaż wystawy czasowej .Ostatnie oprowadzanie kuratorskie. 11.1.2026 16.30

JIWO 2.jpg

Tradycja JIWO a powstanie i działania grupy Oneg Szabat

„Wydaje się, jakby to było dopiero wczoraj”. Masakra Żydów w Białymstoku

79 lat temu wojska niemieckie weszły do Białegostoku. Rozpoczął się brutalny pogrom, zwany „czarnym piątkiem”, podczas którego spalono Wielką Synagogę.
22 czerwca 1941. Losy Żydów na Kresach po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej

79 lat temu nazistowskie Niemcy zaatakowały Związek Radziecki w ramach operacji „Barbarossa”. Wobec szybkich postępów Wehrmachtu liczna ludność żydowska, zamieszkała na przedwojennych polskich Kresach, znalazła się w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Relacje osób, które przeżyły pierwsze tygodnie walk na froncie wschodnim, zbierali ankieterzy Archiwum Ringelbluma.
„Nie śmiać się, nie płakać, tylko rozumieć”. Wspomnienie Hersza Wassera

Hersz Wasser urodził się 110 lat temu. Wspominamy sekretarza grupy Oneg Szabat, najważniejszego współpracownika Emanuela Ringelbluma. To dzięki Wasserowi po wojnie udało się odnaleźć pierwszą zakopaną część materiałów Podziemnego Archiwum Getta Warszawy.
31 maja. Rocznica urodzin Altera Kacyzne. Przeczytaj opowiadanie „Stare Miasto”

Alter Kacyzne, pisarz i fotograf, urodził się w Wilnie 31 maja 1885 r. Przez większość życia mieszkał w Warszawie, pisał opowiadania, powieści i dramaty, był współautorem scenariusza filmu „Dybuk”. Wykonał też setki zdjęć zamieszkanych przez Żydów miasteczek w międzywojennej Polsce. Z okazji rocznicy jego urodzin przedstawiamy opowiadanie „Stare Miasto” w tłumaczeniu Michała Friedmana.
Trzeci tom Archiwum Ringelbluma dostępny po angielsku

Ukazał się angielski przekład 3. tomu Archiwum Ringelbluma – Oyneg Shabes. People and Works („Ludzie i prace Oneg Szabat”) w opracowaniu Aleksandry Bańkowskiej i Tadeusza Epszteina. Przekład wszystkich tomów jest jednym z elementów Programu Oneg Szabat.
„Drugie, podziemne getto”. Schrony, bunkry i kryjówki Żydów w okupowanej Warszawie

Po wielkiej akcji wysiedleńczej z lata 1942 r. stało się jasne, że wszyscy warszawscy Żydzi mają prędzej czy później trafić do obozu zagłady w Treblince. Wtedy mieszkańcy getta zaczęli na masową skalę budować schrony. Niektórzy przetrwali w ukryciu nawet powstanie w getcie.
Menachem Mendel Kohn, skarbnik grupy Oneg Szabat

Przedwojenny przedsiębiorca. Jako skarbnik grupy Oneg Szabat, w getcie uratował wielu ludzi przed tyfusem czy śmiercią głodową. W Archiwum Ringelbluma zachował się jego dziennik oraz podziękowania od osób, którym ocalił życie – lub przynajmniej pomógł przeżyć w getcie trochę dłużej.
„Poeta przychodził i dodawał nam otuchy”. Wspomnienie Icchaka Kacenelsona

Na początku maja 1944 roku w Auschwitz został zamordowany Icchak Kacenelson, poeta, dramaturg i nauczyciel. Uchodźca z Łodzi, w Warszawie stał się poetą getta.
Duchowy opór jednostki. Wywiad z autorami książki „Archiwum ważniejsze niż życie”

Napisanie książki o tych, którzy jako pierwsi opisali Zagładę europejskich Żydów, było niełatwym zadaniem. Mimo iż informacje o konspiracyjnej grupie archiwistów działających w getcie warszawskim można czerpać z wielu źródeł drukowanych i dostępnych online, wciąż brakowało pozycji porządkującej wiedzę o okolicznościach powstania Podziemnego Archiwum Getta Warszawy. Zapraszamy do przeczytania wywiadu z autorami książki „Archiwum ważniejsze niż życie”.
Eliasz Gutkowski. Drugi sekretarz Archiwum Ringelbluma

Nauczyciel, działacz społeczny i polityczny, drugi sekretarz Archiwum Ringelbluma, członek kierownictwa grupy Oneg Szabat. W getcie pomagał innym Żydom, chociaż sam z trudem utrzymywał żonę i syna. Współuczestniczył w przygotowaniu relacji uciekinierów z obozów zagłady w Chełmnie nad Nerem i Sobiborze.
Księga parówki, czyli jak „walczono” z tyfusem w getcie warszawskim

W getcie warszawskim panowały fatalne warunki sanitarne. Z tego powodu regularnie pojawiały się przypadki tyfusu. Niemcy szczególnie bali się tej choroby i obwiniali Żydów o jej rozprzestrzenianie. Przymusowe dezynfekcje, tak zwane parówki, były jeszcze jednym sposobem na nękanie ludności getta warszawskiego. Perec Opoczyński, pisarz i współpracownik grupy Oneg Szabat, poświęcił im reportaż „Księga parówki”.
Eliezer Lipe Bloch

Jeden z kluczowych współpracowników Emanuela Ringelbluma. Jego zdolności organizacyjne były bezcenne dla powodzenia projektu "Dwa i pół roku wojny". Zdobywał żywność i ubrania dla nędzarzy w getcie oraz pieniądze dla Żydowskiej Organizacji Bojowej. Schwytany przez Niemców, mimo możliwości ucieczki z obozu pracy, postanowił pozostać ze swoimi towarzyszami aż do śmierci.
Szmuel Szajnkinder

Był piłkarzem i dziennikarzem sportowym. We wrześniu 1939 r. wziął udział w obronie Warszawy, następnie pracował w Centrali Kuchen Ludowych Żydowskiej Samopomocy Społecznej, gdzie poznał Emanuela Ringelbluma. Współpracę z Oneg Szabat rozpoczął prawdopodobnie na początku 1942 r. – przekazał do Archiwum swój dziennik, a także kilka relacji, m.in. z kampanii wrześniowej. Szmuel Szajnkinder zginął podczas wielkiej akcji likwidacyjnej latem 1942 roku.
Mordechaj Szwarcbard

Jeden z najbardziej pracowitych członków Oneg Szabat, jego rękopisy pojawiają się w ok. 170 dokumentach Archiwum. Szwarcbard był aktywnym działaczem Poalej Syjon-Lewicy. W Oneg Szabat przeprowadzał wywiady z uchodźcami; napisał wiele raportów, szczególnie na temat warunków panujących w różnych obozach pracy w 1940 i 1941 roku, sporządzał również kopie dokumentów, m.in. notatek Emanuela Ringelbluma. Został zamordowany latem 1942 r., najprawdopodobniej razem z żoną Miriam i synem Danielem został wywieziony do Treblinki podczas wielkiej akcji likwidacyjnej.
Bernard (Berisz) Kampelmacher

Nauczyciel i społecznik. W Archiwum Ringelbluma zachowało się kilkanaście szkiców jego autorstwa dotyczących historii Żydów w Grodzisku Mazowieckim oraz wybranych miejscowości powiatu sochaczewskiego: Podkowy Leśnej, Wiskitek i Sochaczewa. Włączał się również w próby poprawy fatalnej sytuacji szkolnictwa w getcie warszawskim. W początkach 1942 r. zaraził się tyfusem i zmarł.
Szyja Rabinowicz

Przed wojną był właścicielem wytwórni dachówek. Znaczną część zysków przekazywał na wspieranie kultury żydowskiej, m.in. instytutu JIWO. W getcie brał czynny udział w pracach Oneg Szabat, był także nieformalnym łącznikiem między Oneg Szabat a Bundem. Po śmierci żony i młodszej córki w 1943 r. próbował się ocalić kupując fałszywy paszport do jednego z krajów Ameryki Południowej. Z Hotelu Polskiego trafił do obozu przejściowego w Bergen Belsen, a stamtąd w dniu 11 października 1943 roku Niemcy deportowali go do Auschwitz-Birkenau. Został zamordowany natychmiast po przyjeździe do obozu.
Ku pamięci przyszłych pokoleń i dla całego świata. Abraham Lewin

Trudno ogarnąć myślą i spisać na papierze to, co się dzieje z narodem żydowskim – ta konstatacja przewija się przez cały „Dziennik” Lewina i właściwie spaja go w całość. Lewin pisze codzienną kronikę getta – dokumentuje pogarszające się warunki życia, głód, choroby, narastający terror, w końcu wielką akcję likwidacyjną oraz losy pozostawionych przy życiu, którzy „wloką żywot przesiąknięty goryczą” i nad którymi „łopoczą skrzydła śmierci”. Nie zaprzestaje pracy również po wywózce jego żony Luby do Treblinki.
Nechemiasz Tytelman

Jeden z najbliższych współpracowników Oneg Szabat, działacz Poalej Syjon Lewicy, współzałożyciel klubu sportowego „Sztern“ („Gwiazda“). Najważniejszym wkładem Tytelmana w prace Oneg Szabat było zbieranie materiałów dotyczących folkloru getta warszawskiego, w tym dowcipów, anegdot, popularnych piosenek ulicznych. Został zabity w 1943 roku. Okoliczności jego śmierci nie są znane.
Icchak Giterman

Icchak Giterman był wieloletnim dyrektorem Jointu w Polsce, niestrudzonym działaczem społecznym. Ringelblum – z którym organizował pomoc dla polskich Żydów wysiedlonych do Zbąszynia w ramach Polenaktion – pisał, że był człowiekiem myślącym nieprzeciętnie, który w każdej sprawie miał swoje własne zdanie. Podczas wojny wspierał organizacje podziemne, organizował pomoc dla innych gett, a od maja 1940 r. wchodził w skład zarządu i był darczyńcą grupy Oneg Szabat. W getcie stracił żonę i syna. Sam zdobył fałszywy argentyński paszport, ale zrezygnował z możliwości ucieczki. Został zastrzelony przez Niemców w dniu 18 stycznia 1943 r.
Archiwum Ringelbluma w Bibliotece Narodowej Ossolineum

Ukazała się antologia tekstów z Archiwum Ringelbluma wydana nakładem Wydawnictwa Ossolineum w serii Biblioteka Narodowa w opracowaniu Marty Janczewskiej i prof. Jacka Leociaka.
{{ item.title }}

{{ item.description }}

WCZYTAJ WIĘCEJ

© Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma