Aktualności

Żydowskie Muzeum w Berlinie, pomimo iż funkcjonowało zaledwie pięć lat, zgromadziło pokaźny zasób rzeźb, obrazów, grafik i judaików. Po pogromie listopadowym w Niemczech, tzw. „nocy kryształowej” instytucja została zlikwidowana, a jej liczne zbiory rozproszyły się po świecie lub całkowicie zaginęły. Z kolekcji ocalało jednak tzw. ikonograficzne archiwum – ponad cztery tysiące tekturowych plansz, na których umieszczono fotografie, ryciny i rysunki szeroko ilustrujące przedwojenną sztukę i kulturę żydowską. Po II wojnie światowej zbiór został odnaleziony w poniemieckim magazynie na Dolnym Śląsku. W wyniku przeprowadzonej akcji rewindykacyjnej znalazł się w posiadaniu Skarbu Państwa, a następnie został przekazany do Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, gdzie jest przechowywany do dziś.  

Wystawa Obrazy tożsamości. Kolekcja przedwojennego Muzeum Żydowskiego w Berlinie po 75 latach od przekazania zbioru po raz pierwszy prezentuje ikonograficzne archiwum tej instytucji. Ekspozycja stanowi próbę przywrócenia pamięci o instytucji, której działalność została brutalnie przerwana, oraz o projekcie dokumentowania kultury żydowskiej, powstającym w przededniu jej zniszczenia. Ekspozycja stawia pytanie o rolę obrazów – fotografii, grafik i reprodukcji – w budowaniu i przekazywaniu wiedzy o historii oraz tożsamości społeczności żydowskiej.  

Narracja wystawy rozpoczyna się od historii powstania Żydowskiego Muzeum w Berlinie, jego twórców oraz kontekstu społecznego i politycznego, w którym instytucja funkcjonowała. Muzeum zostało otwarte 24 stycznia 1933 roku – zaledwie tydzień przed przejęciem władzy przez narodowych socjalistów – i było miejscem prezentowania sztuki oraz dziedzictwa kultury żydowskiej w Niemczech. Opowiada o losach kolekcji w czasie wojny: ewakuacji zbiorów na Dolny Śląsk przez RSHA, ich powojennym odnalezieniu przez stronę polską oraz późniejszemu przekazaniu do Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie. 

Centralną część wystawy stanowi prezentacja ikonograficznego archiwum jako narzędzia porządkowania wiedzy o historii i kulturze Żydów. Zestawienia obrazów, postaci i wydarzeń tworzą szczególną wizualną narrację o żydowskiej wspólnocie. Zbiór obejmuje materiały dokumentujące historię Żydów od epok dawnych aż po lata trzydzieste XX wieku. Celem zbioru było stworzenie wizualnego kompendium wiedzy o historii i kulturze Żydów oraz o ich wkładzie w rozwój kultury europejskiej, w szczególności niemieckiej. Każdą z plansz można traktować jako wizualne świadectwo przedwojennego życia społeczności, które istniało przed Zagładą. 

Niezwykłość archiwum polega na ogromnym zakresie i różnorodności zgromadzonych materiałów. Plansze zawierają fotografie dzieł sztuki, reprodukcje grafik i rysunków, a także wycinki prasowe, zaproszenia czy materiały przesyłane do muzeum przez prywatne osoby i instytucje. Część z nich dokumentuje działalność samego muzeum, inne pochodzą z wielu różnych kontekstów i miejsc. Zestawione na kartach materiały tworzą szeroką wizualną mapę historii i kultury żydowskiej. Dzięki projektowi archiwum zachowały także unikatowe wizerunki dzieł i miejsc, które dziś już nie istnieją. 

Na wystawie zaprezentowane zostaną oryginalne plansze z ikonograficznego archiwum, negatywy i diapozytywy, a także dokumenty związane z działalnością Muzeum Żydowskiego w Berlinie. Ekspozycję uzupełniają wybrane dzieła sztuki powiązane z historią instytucji oraz materiały archiwalne dokumentujące losy kolekcji po jej zamknięciu w 1938 roku.

Wystawie towarzyszą również:

• Esej filmowy Wege zur Kunsterziehung/ Drogi edukacji artystycznej/ A Guide for Art Education w reżyserii Yael Vishnizki Levi, który bada pęknięcia w historii kolekcji i to, jak odzwierciedlają się one w jej fragmentarycznej formie;
• Katalog zawierający artykuły naukowe, eseje interpretacyjne oraz reprodukcje materiałów z kolekcji. 

Wystawa Obrazy tożsamości pozwala spojrzeć na przedwojenną kulturę żydowską nie tylko jako na utracone dziedzictwo, lecz także jako ważną część historii, która wciąż kształtuje nasze rozumienie przeszłości. 

Kuratorka wystawy: Marta Kapełuś

Projekt aranżacji: Aneta Faner 

Film: Yael Vishnizki Levi 

***

Bilet na wystawę Obrazy tożsamości dostępne są w kasie biletowej Instytutu oraz pod poniższym linkiem.

***

Wydarzenia towarzyszące wystawie:

• 12 kwietnia, godz. 12.00 – oprowadzanie kuratorskie z Martą Kapełuś

• Udział w oprowadzaniu jest bezpłatny
• Na wydarzenie obowiązują zapisy pod adresem rezerwacja@jhi.pl
• W tytule prosimy wpisać: „Oprowadzanie 12.04”.
• Liczba miejsc ograniczona, decyduje kolejność zgłoszeń
• Zapisy trwają do wyczerpania wolnych miejsc, najpóźniej do 10 kwietnia (piątek) do godziny 14:00.

UWAGA! LIMIT MIEJSC NA WYDARZENIE ZOSTAŁ WYCZERPANY!

• 26 kwietnia, godz. 12.00 – Ich miejsce w sztuce. Żydowskie twórczynie Berlina przełomu wieków XIX i XX

Poznamy żydowskie twórczynie sztuki użytkowej działające w Berlinie na przełomie XIX i XX wieku oraz ich drogę do świata artystycznego.

• 7 maja, godz. 18.00 – Synagogi i to, co po nich pozostało

Spotkanie z cyklu Czwartek na Tłomackiem. Pierwsze żydowskie muzeum w Berlinie znajdowało się przy Oranienburgerstraße, w bliskim sąsiedztwie Nowej Synagogi. Znaczącą część „archiwum ikonograficznego” nieprzypadkowo stanowią ilustracje synagog jako jednego z najbardziej charakterystycznych elementów żydowskiej kultury (duchowej jaki i materialnej). Podczas dyskusji temat ten przybliży dr Eleonora Bergman, Wojciech Wilczyk i Rita Miernik (jednocześnie w roli prowadzącej).

• 10 maja, godz. 12.00 – Jak powstaje kolekcja? Kulisy wyborów muzealnych

Podczas spotkania odkryjemy tajniki budowania kolekcji muzealnej i posłuchamy o współczesnych projektach, które inspirują do poznawania historii za pomocą sztuki.

• 16-17 maja, godz. 19.00-1.00 – Jidiszer tango in Berlin. Noc Muzeów w Żydowskim Instytucie Historycznym

Tej nocy zapraszamy na kuratorskie oprowadzanie po najnowszej wystawie, spacer kuluarami budynku oraz tango, którym akordeoniści wprowadzą nas w przedwojenny klimat Berlina i Warszawy.

• 31 maja, godz. 12.00 – oprowadzanie kuratorskie z Martą Kapełuś
  
  
• 14 czerwca, godz. 12.00 – Czy sztuka ma tożsamość?

W rozmowie przyjrzymy się, w jaki sposób sztuka kształtuje i odzwierciedla tożsamość jednostek oraz całych społeczności.

• 28 czerwca, godz. 12.00 – oprowadzanie kuratorskie z Martą Kapełuś
  
  
• 12 lipca, godz. 12.00 - spotkanie z z Yael Vishnizki Levi - autorką filmu prezentowanego na wystawie "Obrazy tożsamości"
  
  Film Yael Vishnizki Levi prowadzi widzów przez zbiór fotografii powstałych w szczególnym momencie historycznym. Tworzone w latach 30. XX wieku archiwum było próbą zachowania wizualnej pamięci o wielowiekowej historii Żydów europejskich. O procesie pracy nad filmem, roli archiwów we współczesnej kulturze wizualnej oraz o tym, w jaki sposób obrazy współtworzą pamięć i tożsamość porozmawiają Yael Vishnizki Levi oraz prof. dr hab. Szymon Wróbel (IFiS PAN), filozof i kognitywista zajmujący się między innymi problematyką pamięci, językoznawstwem i psychoanalizą.
  
  
• 26 lipca, godz. 12.00 – oprowadzanie autorskie z Yael Vishnizki Levi, autorką filmu prezentowanego na wystawie
  - Udział w oprowadzaniu jest bezpłatny
  - Na wydarzenie obowiązują zapisy pod adresem rezerwacja@jhi.pl
  - W tytule prosimy wpisać: „Oprowadzanie „26.07”
  - Liczba miejsc ograniczona, decyduje kolejność zgłoszeńZapisy trwają do wyczerpania wolnych miejsc, najpóźniej do 24 lipca (piątek) do godziny 13:00.

• 30 sierpnia, godz. 12.00 – oprowadzanie kuratorskie z Martą Kapełuś
  - Udział w oprowadzaniu jest bezpłatny
  - Na wydarzenie obowiązują zapisy pod adresem rezerwacja@jhi.pl
  - W tytule prosimy wpisać: „Oprowadzanie 30.08”.
  - Liczba miejsc ograniczona, decyduje kolejność zgłoszeń
  - Zapisy trwają do wyczerpania wolnych miejsc, najpóźniej do 28 sierpnia (piątek) do godziny 13:00.
  
  
• 27 września, godz. 12.00 – oprowadzanie kuratorskie z Martą Kapełuś
   - Udział w oprowadzaniu jest bezpłatny
  - Na wydarzenie obowiązują zapisy pod adresem rezerwacja@jhi.pl
  - W tytule prosimy wpisać: „Oprowadzanie 27.09”.
  - Liczba miejsc ograniczona, decyduje kolejność zgłoszeń
  - Zapisy trwają do wyczerpania wolnych miejsc, najpóźniej do 25 września (piątek) do godziny 13:00
  
  
• 1 października, godz. 18.00 - Między Niemcami, Żydami a Polakami – postaci z pogranicza"
  Spotkanie poświęcone będzie żydowskim artystom, intelektualistom, przedsiębiorcom i działaczom społecznym wywodzącym się z dawnych wschodnich terenów Rzeszy, należących dziś do Polski. Rozmowa przybliży postaci związane m.in. z Wielkopolską, Pomorzem, Śląskiem, Warmią i Mazurami oraz pokaże, w jaki sposób żydowskie, polskie i niemieckie doświadczenia wpływały na ich twórczość, działalność i tożsamość. Przywołamy sylwetki m.in. Ernsta Tollera, Bertholda Kempinskiego, Johanny Alexandry (Lotte) Jacobi.
  W spotkaniu udział wezmą dr Szymon Pietrzykowski (Żydowski Instytut Historyczny) oraz Kornelia Kurowska (Stowarzyszenie Wspólnota Kulturowa „Borussia w Olsztynie) oraz Magdalena Pospieszałowska (Muzeum Górnośląskie w Bytomiu).
  
  
• 4 października, godz. 10.00-15.00 oraz 11 października, godz. 10.00-14.00 - Jak fotografować coś, czego już nie ma - warsztaty fotograficzne z Maćkiem Nabrdalikiem
  Pierwsze spotkanie będzie poświęcone wspólnemu postawieniu tych pytań, rozmowie o fotografii, pamięci i krajobrazie oraz przyjrzeniu się Muranowowi jako przestrzeni wielu nakładających się historii. Następnie uczestnicy będą mieli tydzień na samodzielną pracę i fotograficzne poszukiwania. Podczas drugiego spotkania obejrzymy powstałe fotografie, zebrane materiały, porozmawiamy o nich, poddamy je wspólnej krytyce i zastanowimy się, co sprawia, że obraz zaczyna mówić o czymś, czego nie pokazuje bezpośrednio.  Warsztaty poprowadzi Maciek Nabrdalik - fotograf, dokumentalista i wykładowca od 2009 roku związany z prestiżową agencją VII, działającą w ramach VII Foundation. Od wielu lat współpracuje z dziennikiem The New York Times.
  - Zapisy obowiązują jednocześnie na dwa spotkania.
  - Na wydarzenie obowiązują zapisy pod adresem rezerwacja@jhi.pl. 
  - W tytule prosimy wpisać: „Warsztaty fotograficzne 4.10_11.10” 
  - Liczba miejsc ograniczona, decyduje kolejność zgłoszeń. 
  - Zapisy trwają do wyczerpania wolnych miejsc, najpóźniej do 2 października (piątek) do godziny 14:00.

• 4 października, godz. 12.00 - Weekend seniora z kulturą - oprowadzanie kuratorskie z Martą Kapełuś
  Centralną część wystawy stanowi prezentacja ikonograficznego archiwum jako narzędzia porządkowania wiedzy o historii i kulturze Żydów. Każdą z plansz można traktować jako wizualne świadectwo przedwojennego życia społeczności, które istniało przed Zagładą.Weekend seniora z kulturą to wyjątkowy projekt Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który zachęca seniorów do aktywnego uczestnictwa w kulturze, sprzyja ich integracji oraz aktywizacji, a także ułatwia odkrywanie bogatej oferty instytucji kultury w okolicy.
  
  
• 25 października, godz. 12.00 - oprowadzanie kuratorskie z Martą Kapełuś
  - Udział w oprowadzaniu jest bezpłatny
  - Na wydarzenie obowiązują zapisy pod adresem rezerwacja@jhi.pl
  - W tytule prosimy wpisać: „Oprowadzanie 25.10”.
  - Liczba miejsc ograniczona, decyduje kolejność zgłoszeń
  - Zapisy trwają do wyczerpania wolnych miejsc, najpóźniej do 23 października (piątek) do godziny 13:00
  

Wystawie towarzyszy również oferta edukacyjna. Więcej informacji pod poniższym linkiem.

Współfinansowano ze środków: Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej Stiftung fur Deutsch-Polonische Zusammenarbeit