Aktualności

W tym roku Akademii Letniej wzięło udział 27 osób z Polski oraz Ukrainy przybyłych z wielu miejscowości – m.in. z Warszawy i okolic, licznie reprezentowanego Wrocławia i Dolnego Śląska, Krakowa, Lublina, Katowic, Kalisza, Leszna, Grodziska Wlkp., Radomska, Staroźrebów czy Żytomierza. Podczas trzech dni Akademii uczestniczyli oni w zróżnicowanych zajęciach – wykładach, warsztatach, spacerze plenerowym, oprowadzaniu po wystawach, wizycie studyjnej. Mieli też możliwość przejść ulicami Warszawy w corocznym Marszu Pamięci upamiętniającym ofiary Wielkiej Akcji Eksterminacyjnej (Grossaktion) getta warszawskiego – w tym roku szczególna uwaga poświęcona została kobietom getta. Los i perspektywa kobieca stanowiła ponadto temat przewodni Akademii.

Pierwszego dnia, po rejestracji uczestniczek i uczestników, nastąpiło oficjalne powitanie z udziałem wicedyrektorki ŻIH ds. programowych, Zuzanny Schnepf-Kołacz. Ofertę edukacyjną oraz kontekst historyczny dotyczący m.in. tajnej grupy Oneg Szabat i Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego (Archiwum Ringelbuma) przedstawił dr Szymon Pietrzykowski z Działu Edukacji. O Marszu Pamięci szerzej opowiedziała Alicja Stasiak – zastępczyni kierowniczki Działu Edukacji ŻIH, odpowiadająca za organizację tego wydarzenia (odbywającego się już po raz piętnasty). Po wystawie czasowej Obrazy tożsamości. Kolekcja przedwojennego Muzeum Żydowskiego w Berlinie (trwającego w cieniu nazizmu, w latach 1933-1938) oprowadziła jej kuratorka, Marta Kapełuś (Dział Sztuki). Wybrane dokumenty z bogatego zasobu archiwalnego przedstawiła kierowniczka Archiwum ŻIH, Agnieszka Reszka. Kolejny punkt programu stanowiła integracja – głos otrzymali nasi goście i gościnie, którzy opowiedzieli m.in. o swojej codziennej pracy i działalności związanej z pielęgnacją pamięci o żydowskiej przeszłości w miejscach, gdzie uczą i/lub skąd pochodzą. Wspólne wyjście na Marsz Pamięci zostało połączone ze spontanicznym spacerem śladami dawnych Nalewek i Muranowa.      

Cały drugi dzień wypełniły wykłady oraz warsztaty. Dr Szymon Pietrzykowski poprowadził pierwszy warsztat z wykorzystaniem dokumentów historycznych z Archiwum Ringelbluma. Wspólnej lekturze i analizie poddano wybrane relacje pochodzące ze studium członkini Oneg Szabat, Cecylii Słapakowej, o losach i postawach kobiet żydowskich podczas wojny, okupacji, utworzenia i funkcjonowania getta, na podstawie wywiadów z kilkunastoma bohaterkami o zróżnicowanym życiorysie czy pochodzeniu społecznym, z których niemal wszystkie pozostały anonimowe. Następnie, Marta Eichelberger-Jankowska reprezentująca Taube Center for Jewish Life & Learning oraz Katarzyna Winiarska – twórczyni Wirtualnego Muzeum Historii Żydów z Białowieży i doktorantka UW – poprowadziły warsztat pt. „Ślady, miejsca, opowieści. Jak pracować z lokalnym dziedzictwem żydowskim”. Zaprezentowano na nim angażującą metodę edukacyjną „Object Based Learning” (praca z obiektem/miejscem/przestrzenią), gdzie obiekt lub miejsce staje się centralnym punktem procesu nauczania. Jako przykład posłużył budynek przedwojennej Głównej Biblioteki Judaistycznej oraz Instytutu Nauk Judaistycznych, obecna siedziba ŻIH. Przybliżono też metody pracy z historią żydowską małych miejscowości (tzw. „prowincji”), nierzadko na podstawie szczątkowych i niepełnych źródeł, z wykorzystaniem perspektywy mikrohistorycznej Carlo Ginzburga. Punktem odniesienia była Białowieża. Prace wybranych żydowskich artystek (w tym m.in. szkice Geli Seksztajn, utalentowanej malarki należącej do grupy „Oneg Szabat”, które w całości wypełniły jedną z dziesięciu metalowych skrzyń, gdzie 3 sierpnia 1942 r. ukryto pierwszą część Podziemnego Archiwum) przybliżyła Anna Ekielska z Działu Sztuki. O wybranych książkach żydowskich autorek – zarówno tych dawnych, jak i współczesnych – opowiedziała z kolei pracowniczka Biblioteki ŻIH, Alicja Kościan.          

Trzeci (i ostatni) dzień Akademii rozpoczął się od spaceru herstorycznego po cmentarzu żydowskim na ul. Okopowej, który poprowadził dr Szymon Pietrzykowski. Wspólna wizyta posłużyła jako pretekst do opowieści o spoczywających tam znamienitych kobietach, takich jak Paulina Baumannowa (1816-1848) – fundatorka szpitala dziecięcego na Siennej oraz szkoły rzemieślniczej dla żydowskich dziewcząt; Paulina z Lindauów-Fajansowa (1835-1856) – żona finansisty i filantropa Maksymiliana Fajansa (1825-1890), której okazały nagrobek zawiera charakterystyczny element – usuniętą głowę anioła (judaizm zabraniał przedstawiania postaci z ludzkim obliczem, który to zakaz nierzadko obchodzono na różne sposoby w późniejszych latach) czy Estera Rachel Kamińska (1870-1925) – wybitna przedwojenna aktorka, „matka żydowskiego teatru” w Polsce. Po zakończeniu spaceru i grupowym zdjęciu przy pomniku upamiętniającym grupę Oneg Szabat komunikacją miejską dotarliśmy na ul. Chmielną, do siedziby warszawskiego oddziału Jewish Community Center (JCC), gdzie ugościła nas jej kierowniczka, Maria Kos. Przy kawie i przekąskach opowiedziała o działalności tej istniejącej od 2013 instytucji będącej ważnym miejscem spotkań społeczności żydowskiej w Warszawie (i nie tylko). Po powrocie do ŻIH-u odbył się warsztat antydyskryminacyjny, podczas którego omówione zostały m.in. różne sytuacje kryzysowe w klasach szkolnych i sposoby radzenia sobie z nimi, współprowadzony przez Dagmarę Mańkę-Wizor oraz Julię Chimiak z Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Na zakończenie nastąpiło podsumowanie Akademii oraz wręczenie dyplomów.                     

Wszystkim uczestniczkom i uczestnikom dziękujemy za obecność i aktywne uczestnictwo. Mamy nadzieję, że trzy dni Akademii okazały się wartościowym i inspirującym czasem. Słowa wdzięczności kieruję także do wolontariuszy zaangażowanych w pomoc przy tym wydarzeniu – Pana Adama Mazurka i Matyldy Karczewskiej. Osoby zainteresowane udziałem już teraz zapraszamy na Akademię Zimową, która odbędzie się jeszcze w tym roku, zwyczajowo w pierwszy weekend  grudnia. O szczegółach i rekrutacji poinformujemy w listopadzie.

Akademia Letnia Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma jest możliwa dzięki finansowemu wsparciu Taube Philantropies i przy współpracy ze Stowarzyszeniem Żydowski Instytut Historyczny w Polsce (SŻIH).

Fot. Szymon Pietrzykowski, Agata Steifer, Matylda Karczewska