Wystawy

Obiekt „Domki-przybudówki” jest częścią wystawy Przestrzeń utracona Klaudii Kiercz, która poprzez symboliczne instalacje próbuje przywołać dawną obecność społeczności żydowskiej w Europie Środkowo-Wschodniej oraz refleksję nad jej zaniknięciem. Stalowa konstrukcja przypominająca drewniane domy sztetla odnosi się do charakterystycznej cechy żydowskiej przestrzeni miejskiej – ciasnej, prowizorycznej zabudowy powstającej w wyniku ciągłych adaptacji wynikających z potrzeb codziennego życia. Organicznie rozrastające się formy symbolizują zagęszczenie przestrzeni, w której życie rodzinne, religijne i społeczne musiało zmieścić się w ograniczonych warunkach i często wbrew formalnym ograniczeniom. Obiekt staje się metaforą przestrzeni tworzonej przez wspólnotę w procesie ciągłych zmian, a zarazem jednym z elementów artystycznej refleksji nad światem, który dziś istnieje już głównie w pamięci i śladach. 

Obiekt został zestawiony z obrazami Abrahama Neumanna Żydowski zaułek, Dawida Greifenberga Pejzaż – miasteczko oraz Symchy Trachtera Miasteczko, tworząc dialog między współczesną instalacją a historycznymi wizjami żydowskiej przestrzeni małego miasta. W obrazach tych malarzy widzimy tę przestrzeń z perspektywy epoki: u Neumanna — spokojny, impresyjny zaułek małego miasteczka z domami i postaciami wtapiającymi się w pejzaż, a u Trachtera — dynamiczną kompozycję krzywych, niemal chwiejących się budynków malowanych ekspresyjną techniką inspirowaną doświadczeniem paryskiej sztuki, zaś u Greifenberga charakterystyczne, ciepłe przedstawienie architektury małego miasteczka. Artysta ukazywał w swoich pracach pejzaże, fragmenty zabudowy i sceny codzienności, często koncentrując się na rytmie dachów, układzie wąskich uliczek i specyficznej atmosferze małych miast. W jego obrazach architektura staje się głównym bohaterem kompozycji – budynki tworzą gęstą strukturę przestrzeni, oddając charakter miejsc, w których życie społeczne, religijne i rodzinne splatało się na niewielkiej przestrzeni. 

Dawid (Daniel) Greifenberg (1908/1909-1942) był malarzem związanym ze środowiskiem artystycznym międzywojennej Warszawy. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie kształcił się w pracowni Mieczysława Kotarbińskiego. Malował pejzaże, sceny rodzajowe, portrety oraz martwe natury. Jego twórczość charakteryzowała się syntetycznym ujmowaniem form, wyrazistym kolorytem i swobodną, malarską fakturą.   

Abraham Neumann (1873-1942), uczeń m.in. Jana Stanisławskiego w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie był cenionym pejzażystą. Malował też martwe natury, kwiaty, portrety. W jego twórczości pojawiały się także motywy bliskowschodnie. W 1942 znalazł się w getcie krakowskim i w tym samym roku zginął.  

Symcha Trachter (ok. 1894-1942), malarz pochodzący z Lublina, kształcił się w Warszawie, Krakowie, Wiedniu i Paryżu, a jego twórczość wyróżniała się ekspresyjną fakturą i przedstawieniami architektury o charakterystycznych falujących liniach. Podczas II wojny światowej został wywieziony z getta warszawskiego do obozu zagłady w Treblince, gdzie zginął. 

Zestawienie prac malarskich z instalacją współczesnej artystki pozwala zobaczyć zarówno historyczny obraz życia w żydowskich miasteczkach, jak i dzisiejszą refleksję nad przestrzenią, która przetrwała głównie w pamięci, sztuce i nielicznych materialnych śladach. 

***

Pokaz przygotowany został we współpracy z Instytutem Sztuki Intermediów Akademii Sztuk Pięknych w ramach projektu CEMORY (Central European Memory of the Holocaust in a Multicultural and Multidimensional Perspective), koordynowanego przez Uniwersytet Jagielloński. 

Więcej o projekcie: thelostspace.eu