Wydawnictwo

W czasie II wojny światowej Niemcy utworzyli na terenie powiatu sokołowsko-węgrowskiego dwa obozy: karny obóz pracy Treblinka I oraz Treblinkę II – największy ośrodek zagłady działający w ramach akcji „Reinhardt”. Zamordowano w nim około 900 tysięcy Żydów. Fetor palonych ciał był wyczuwalny w promieniu kilku kilometrów. Krzyki były słyszalne za dnia. Łuna była widoczna z odległości dziesiątek kilometrów.

Monografia Michała Kowalskiego Zatruta ziemia. Społeczności polskie i żydowskie w cieniu obozów Treblinka I i Treblinka II ukazuje historię mieszkańców tego powiatu w latach 1928–1948. Autor analizuje przedwojenne uwarunkowania ekonomiczne oraz relacje między społecznościami polską i żydowską, a następnie pokazuje ich przemiany w okresie okupacji i pierwszych latach powojennych. Rekonstruuje doświadczenia, emocje i dramaty jednostek, a zarazem bada procesy zachodzące w warunkach katastrofy – demoralizację, rozpad norm oraz powstawanie nowych hierarchii przemocy.

Posługuje się wprowadzoną przez siebie kategorią analityczna „zatrutej ziemi” – służącą do opisu obszaru zmysłowego, społecznego i ekonomicznego oddziaływania obozów wykraczającego daleko poza ich fizyczne granice. 

„Książka wnosi nowe ustalenia dotyczące funkcjonowania lokalnych społeczności w cieniu obozów zagłady, pokazuje mechanizmy przemian społecznych, upadku norm moralnych, mechanizmów przemocy, kolaboracji, postaw wobec ofiar i sprawców, powojennych losów ocalałych i pamięci o Zagładzie. Stanowi ważny głos w debacie o relacjach polsko-żydowskich, pamięci o Zagładzie i powojennych losach ocalałych.”

– fragment recenzji prof. Barbary Engelking

„Otrzymaliśmy publikację wybitną i ciekawą, która znacząco pogłębiła naszą wiedzę o zmieniających się w czasie okupacji zachowaniach ludzi, będących w bezpośrednim oddziaływaniu niemieckich obozów Treblinki.”

– fragment recenzji dr hab., prof. UW Marcina Zaremby

Michał Kowalski – historyk, adiunkt w Dziale Naukowym Żydowskiego Instytutu Historycznego im. E. Ringelbluma. Absolwent prawa na Uniwersytecie Gdańskim i studiów polsko-żydowskich w IBL PAN. Stopień doktora nauk humanistycznych uzyskał na Wydziale Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego. Specjalizuje się w badaniach nad strukturami przemocy, nacjonalizmami oraz stosunkami polsko-żydowskimi w XX wieku. Stypendysta między innymi Claims Conference, GEOP i EHRI, a także wykonawca w projektach badawczych „Świadkowie Holocaustu” (IFiS PAN) oraz „Radykalizacja społeczno-polityczna polskiej prowincji w dobie Wielkiego Kryzysu i jej następstwa. Przypadek Wielkopolski na tle porównawczym (1929–1939)” (IH PAN).

Publikacja powstała przy wsparciu Fundacji im. Róży Luksemburg – Przedstawicielstwo w Polsce ze środków Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Niemiec. Stanowiska wyrażone w niniejszej publikacji niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Fundacji im. Róży Luksemburg lub Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Autor: Michał Kowalski

Rok wydania: 2026

Język: polski

ISBN 978-83-67872-53-9

Oprawa: miękka

Format: 170 × 240 mm