Wydawnictwo

Książka Agnieszki Żółkiewskiej to pierwsza publikacja tak obszernie pokazująca obraz dziejów życia kulturalnego w zamkniętej dzielnicy żydowskiej w Warszawie. Obejmuje jego narodziny, dynamiczny rozwój i zmierzch, uwzględniając szerszy kontekst tego procesu, jego uwarunkowania historyczne, gospodarcze i polityczne. Tłem i zasadniczą treścią przedstawionej tu kulturalnej historii getta warszawskiego są tragiczne, różnorodne lub podobne koleje losów poszczególnych żydowskich artystów i literatów, także tych, którzy próbowali przeżyć po drugiej stronie muru, podając się za fałszywych „Aryjczyków”. Wśród omawianych tematów znalazły się m.in. wewnętrzne spory estetyczne i podziały językowe, kontakty polsko-żydowskie, działalność podziemia kulturalnego oraz kolaboracja. To ostatnie zagadnienie, dotychczas słabo opracowane w literaturze, Autorka rozpatruje na przykładach czterech osób: uczonego Alfreda Nossiga, dziennikarza Abrahama Gancwajcha, tancerki Franciszki Mannówny i poety Józefa Lipskiego.

W tym bujnym rozkwicie rozmaitych form kultury wśród murów getta – zarówno jawnych, jak i konspiracyjnych – było coś zdumiewającego, wręcz paradoksalnego, zważywszy na fakt, że działo się to w obliczu ciągłych represji i prześladowań, zakazów i nakazów nakładanych przez Niemców, którzy chcieli zepchnąć Żydów do poziomu podludzi. Doskonale zdawali sobie sprawę z tego zagrożenia przedstawiciele intelektualnej i artystycznej elity w getcie. W anonimowej odezwie proklamowali utworzenie Zakładu Zaopatrywania Duchowego ludności żydowskiej, który miał dostarczać potrzebnych do podtrzymania jej przy życiu „duchowych kalorii” w postaci kulturalnej rozrywki.

Publikacja powstała przy wsparciu Fundacji im. Róży Luksemburg – Przedstawicielstwo w Polsce ze środków Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Niemiec. Stanowiska wyrażone w niniejszej publikacji niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Fundacji im. Róży Luksemburg lub Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Fragment Wstępu