Wydarzenia

Zakopane to na mapie Polski miejsce wyjątkowe: odcięta od świata podhalańska wioska, otoczona „bajecznym światem Tatr”, która stała się „perłą Polski i jej płucami” opisaną w nieprzebranej ilości literatury. Tym, na co zwróciłam uwagę jako pierwsza, była historia ocalałych z Zagłady żydowskich dzieci atakowanych i prześladowanych w Zakopanem zaraz po wojnie.

Aby poznać przyczynę, dla której w tej idyllicznej, ale i idealizowanej niewielkiej miejscowości żydowski sierociniec musiał mieć ochronę i karabiny na werandach odsłaniałam kolejne warstwy i elementy historii, którą okazał się projekt „odżydzenia” Zakopanego propagowany i realizowany od momentu jego odkrycia, angażujący przedstawicieli ogólnonarodowych elit kulturalnych i politycznych, władze lokalne i miejscowych aktywistów oraz górali. W swoim wystąpieniu omówię hasła głoszone, wykrzykiwane, wypisywane i omawiane na salonach w Zakopanem lat trzydziestych i czterdziestych. Opowiem o ich twórcach, propagatorach i działaniach, które podejmowali w imię walki z „zażydzeniem” lub dla swoich korzyści płynących z „odżydzenia” Zakopanego w czasie Zagłady i zaraz po niej.

Karolina Panz – dr, socjolożka, członkini Centrum Badań nad Zagładą Żydów, adiunkta w Instytucie Slawistyki PAN. Mieszka na Podhalu, od kilkunastu lat bada losy tamtejszych Żydów w czasie Zagłady i okresie powojennym oraz angażuje się w działania na rzecz przywracania pamięci o nich. Wielokrotnie nagradzana za działalność społeczną i odwagę w poruszaniu trudnych tematów historycznych. W 2020 r. jej dysertacja o Żydach Nowego Targu zdobyła I nagrodę w Konkursie im. Majera Bałabana na najlepszą pracę doktorską o Żydach i Izraelu oraz I nagrodę w Konkursie im. Inki Brodzkiej-Wald na najlepszą pracę doktorską z dziedziny humanistyki. Stypendystka Claims Conference Saul Kagan Fellowship in Advanced Shoah Studies (2024/2025). Obecnie kieruje projektem NCN „Oblicza przemytu na pograniczu polsko-słowackim w latach 1918-1949”. Ostatnio ukazała się jej książka: „Chciałabym opowiedzieć, jak zginęło miasto.... Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu”.