Wydarzenia

W wielu miejscach Polski pamięć o drugiej wojnie światowej wciąż określają narracje z czasów Polski Ludowej. Tak jest w przypadku upamiętnienia nazistowskiego obozu jenieckiego i zbiorczego w Boguszach/Prostkach (pow. ełcki, woj. warmińsko-mazurskie). Pomimo renowacji cmentarza obozowego (2010-2016) i nowego pomnika, inskrypcja z tablicy memoratywnej powiela błędy i wątpliwe informacje z informatora encyklopedycznego („Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich (1939-1945), red. Pilichowski i in., 1979, s. 403-404). Źródłem przekłamań jest zarówno pobieżna historiografia, jak i polityka pamięci PRL. Fraza wyryta na pomniku, zgodnie z którą „Sammellager” (niem. obóz zbiorczy) był „obozem przejściowym dla Polaków i Żydów” tworzy wyimaginowaną wspólnotę losu obu narodów, zniekształcając pamięć o tym tragicznym miejscu i Holokauście. Jest to ewidentny relikt „moczarowskiej” polityki z lat 60. XX w., gdy cierpienie Żydów nie mogło przykryć martyrologii ludności polskiej (Datner, „Zagłada Białegostoku i Białostocczyzny. Notatki dokumentalne", 2023, s. 321). Pobyty ludności żydowskiej i polskiej w obozie w Boguszach to różne epizody jego funkcjonowania, podobnie jak przetrzymywanie tam jeńców sowieckich i włoskich czy ostarbeiterów i volksdeutschów z Ukrainy. 

Stefan Michał Marcinkiewicz - dr; adiunkt w Instytucie Nauk Politycznych na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie; regionalista i socjolog, współpracownik Muzeum Historycznego w Ełku; badacz pamięci i historii lokalnej; ostatnio badacz historii obozu jenieckiego i zbiorczego w Boguszach/Prostkach (1941-1945); autor książek: Narodowa rewolucja. O nazizmie i wojnie na podstawie materiałów biograficznych z powiatu ełckiego (Poznań 2021), „Widmo śmierci” (31 X 1943). Partyzancka legenda, polityka i pamięć w powiecie ełckim, (Toruń 2020).

Fot. Dr Stefan Marcinkiewicz,  Cmentarz poobozowy w Boguszach (pow. ełcki, woj. warmińsko-mazurskie).