Wydarzenia

Podziemne Archiwum Getta Warszawy, zebrane w czasie wojny przez zespół skupiony wokół historyka i działacza społecznego Emanuela Ringelbluma i od jego nazwiska zwane Archiwum Ringelbluma, zawiera ponad 35 tysięcy kart różnego rodzaju materiałów. Stanowi unikatowy zbiór dokumentów, obrazujących życie i zagładę Żydów w czasie II wojny światowej. Grupa pracowników i współpracowników Ringelbluma, działająca pod kryptonimem Oneg Szabat, ukonstytuowała się najpewniej jesienią 1940 r. Jej nazwa – „Radość Soboty” – nawiązywała do terminu cotygodniowych spotkań. Działali do grudnia 1943 r. 

Świadomość nieuchronności własnej śmierci narastała w nich wraz z napływającymi do Archiwum informacjami o systematycznym charakterze dokonywanych przez Niemców mordów na Żydach. Latem 1942 r., w obliczu bezpośredniej konfrontacji z Zagładą, zdecydowali się ukryć zgromadzony materiał, by ocalić go dla przyszłych pokoleń. Zakopali go w piwnicy domu przy ul. Nowolipki 68; na początku sierpnia 1942 r. – w dziesięciu metalowych skrzynkach, dalszy – zimą 1943 r. – w dwóch bańkach po mleku. Pierwszą część dokumentów Archiwum udało się odnaleźć we wrześniu 1946 r., kolejną zaś w grudniu 1950 r. Poszukiwania Podziemnego Archiwum Getta Warszawy, późniejsze zmagania z odczytaniem wydobytych z ziemi dokumentów oraz wysiłki na rzecz ich właściwego zabezpieczenia i udostępnienia są częścią historii Archiwum, a zarazem kontynuacją misji jego twórców.  

W trakcie sesji zorganizowanej w 80. rocznicę wydobycia Archiwum Ringelbluma spotykamy się, by wysłuchać wyników najnowszych badań, a także by dyskutować o miejscu Archiwum w badaniach nad Zagładą.Seminarium towarzyszyć będzie mini wystawa w holu głównym Instytutu, przygotowana przez Martę Janczewską i dr Ewę Koźmińską-Frejlak.

PROGRAM SEMINARIUM 

17 września 2026 r.  

10.00-10.45  

OTWARCIE SEMINARIUM I POWITANIE 

Monika Taras 

ZASTĘPCZYNI DYREKTORA ŻYDOWSKIEGO INSTYTUTU HISTORYCZNEGO  

Ewa Koźmińska-Frejlak 

ŻYDOWSKI INSTYTUT HISTORYCZNY 

10.45-12.15 

LUDZIE I PRACE ARCHIWUM RINGELBLUMA  

Prowadzenie i komentarz: Justyna Majewska  

ŻYDOWSKI INSTYTUT HISTORYCZNY 

Eleonora Bergman 

Grupa Oneg Szabat: kolejne przybliżenie  

ŻYDOWSKI INSTYTUT HISTORYCZNY 

Agnieszka Żółkiewska  

Odnalezione lub rozpoznane – losy ludzi i dokumentów Oneg Szabat w świetle najnowszych ustaleń 

ŻYDOWSKI INSTYTUT HISTORYCZNY 

12.15 – 12.45  

PRZERWA KAWOWA  

12.45- 14.15  

WOKÓŁ MATERIALNOŚCI ARG  

Prowadzenie i komentarz: Agnieszka Kajczyk 

ŻYDOWSKI INSTYTUT HISTORYCZNY 

Karolina Szymaniak 

Warstwy. Palimpsestowa semantyka Archiwum Ringelbluma 

UNIWERSYTET SORBOŃSKI 

Marta Janczewska  

Więcej niż tekst... Kilka słów o materialności Archiwum Ringelbluma 

ŻYDOWSKI INSTYTUT HISTORYCZNY 

14.15-15.15  

PRZERWA OBIADOWA 

 17.00-18.30  

DYSKUSJA PANELOWA 

Archiwum ARG w badaniach nad Zagładą  

Prowadzenie: Ewa Koźmińska-Frejlak 

ŻYDOWSKI INSTYTUT HISTORYCZNY 

Dyskutanci:  

Helena Datner (ŻYDOWSKI INSTYTUT HISTORYCZNY) 

Joanna Nalewajko-Kulikow (INSTYTUT HISTORII PAN, MUZEUM GETTA  

WARSZAWSKIEGO) 

Andrzej Żbikowski (ŻYDOWSKI INSTYTUT HISTORYCZNY)  

***

Seminarium organizowane jest w ramach EHRI-PL i dofinansowane ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na zadanie „Działania bieżące Polskiego Węzła Krajowego EHRI-PL – konsorcjum EHRI-ERIC realizowane przez Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma [ŻIH] na lata 2025– 2027 wraz z partnerami krajowymi”.