Aktualności

"Dzisiejsza oficjalna uroczystość przekazania greckich judaików stanowiła zwieńczenie długoletniego procesu. Dla Żydowskiego Instytutu Historycznego miała ona nie tylko wymiar prawny, ale przede wszystkim moralny. Przez lata w poczuciu misji dbania o materialne pozostałości po zamordowanych Żydach greckich Instytut opiekował się tymi obiektami. Dziś czujemy wzruszenie i dumę z faktu, że judaika te wracają do Grecji. Mam głębokie przekonanie, że w ten sposób wypełniamy naszą historyczną misję" - podkreślił podczas uroczystości dyrektor ŻIH, dr Michał Trębacz.

Poznaj historię greckich judaików

Judaika zostały skradzione z synagog greckich i zrabowane obywatelom Grecji przez Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg – niemiecką organizację działającą podczas II wojny światowej, której celem była systemowa grabież dóbr kultury, dzieł sztuki, bibliotek i archiwów na okupowanych terenach Europy.

Po wojnie zbiór 91 zabytkowych obiektów odnaleziono w Centralnej Składnicy Muzealnej Ministerstwa Kultury i Sztuki na zamku w Bożkowie. Kolekcja obejmuje m.in.:

• 46 tkanin,
• 17 par rimonimów (ozdobnych zwieńczeń zwojów Tory),
• 9 pojedynczych rimonimów lub ich fragmentów,
• 1 parę zawieszek.

W latach 1951–1952 kolekcja judaików została przekazana ówczesnemu Żydowskiemu Instytutowi Historycznemu w Warszawie na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego.

Historyczny zwrot

Grecja złożyła wniosek o zwrot judaików w grudniu 2024 r. Jest to pierwszy w historii przypadek skorzystania przez inne państwo ze specjalnej procedury przewidzianej w ustawie z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury, umożliwiającej zwrot obiektów nielegalnie przemieszczonych z terytorium państw obcych, a znajdujących się w Polsce.

Przekazaniu zabytków sprzyjała World Jewish Restitution Organization – międzynarodowa organizacja reprezentująca społeczność żydowską w procesach odzyskiwania mienia utraconego w czasie Holokaustu.

Fot. Danuta Matloch/MKiDN

Fot. MŻIH C-610/1, Para rimonimów (ozdobne zwieńczenia drążka rodału), Grecja, XIX w., autor nieznany;

MŻIH C-106, Sukienka na Torę, Grecja, 1914, autor nieznany.