Aktualności

Osiemdziesiąt lat po zakończeniu II wojny światowej praktyki upamiętnienia Holokaustu wciąż ulegają transformacjom na tle pokoleniowym, regionalnym czy politycznym. W badaniu lokalnych, narodowych i transnarodowych kultur pamięci skupiamy się na badaniach nad Europą Środkowo-Wschodnią, choć nie ograniczamy się tylko do niej.

Nadal brakuje zakrojonych na odpowiednio szeroką skalę badań publicznych i prywatnych form pamięci, ich ideologicznych i materialnych uwarunkowań oraz mnemonicznych metod ich analizy. Zgodnie ze współczesnymi trendami w transnarodowych badaniach nad pamięcią szczególnie warte uwagi stają się związki między formami upamiętnienia stosowanymi „na miejscu”, tj. w lokalizacjach masowych mordów na Żydach, a tymi pojawiającymi się w innych miejscach na świecie. Co więcej, naukowcy dopiero niedawno zaczęli zajmować się wieloma prywatnymi i rodzinnymi formami upamiętnienia. Osobiste akty pamięci – takie jak przechowywanie archiwów rodzinnych, poszukiwania genealogiczne, udział w praktykach rytualnych, tworzenie cyfrowych upamiętnień czy produkcja artystyczna – odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu współczesnego postrzegania Holokaustu. Praktyki te często kwestionują, niuansują lub reinterpretują dominujące narracje instytucjonalne.

Prywatne lub rodzinne praktyki pamięci kultywowane na przestrzeni trzech czy czterech pokoleń Ocalałych często przecinają się z działaniami podejmowanymi w tym zakresie przez osoby niemające pochodzenia żydowskiego, zaangażowane w organizację lokalnych uroczystości, wystaw czy festiwali. Tym samym osoby te stają się pośrednikami między poszczególnymi wspólnotami pamięci i wspomagają proces negocjowania dzielonych, spornych i wielokierunkowych przeszłości. Jednocześnie agencje rządowe, instytucje kultury i organizacje międzynarodowe tworzą nowe praktyki upamiętnienia, programy nauczania, rozwiązania prawne czy polityki kulturalne, które odzwierciedlają zmiany w priorytetach politycznych, tożsamościach zbiorowych i relacjach międzynarodowych.

Niniejsza konferencja będzie poświęcona transformacjom, jakim ulegają zależności między indywidualnymi, aktywistycznymi i instytucjonalnymi formami upamiętnienia Holokaustu oraz szeroko zakrojonym czynnikom społecznym, politycznym i kulturowym, które je kształtują.

Podczas konferencji poruszone zostaną następujące tematy (lista otwarta):

1. Upamiętnienia indywidualne i rodzinne

• indywidualne i rodzinne formy pamięci (archiwa osobiste, listy, zdjęcia, dokumenty, relacje, rytuały, obiekty, praktyki artystyczne i literackie),
• praktyki pamięci w miejscach masowych mordów i w kontekście transnarodowym,
• świadectwa Ocalałych i zmiany w ich formie (pisemne, ustne, cyfrowe, międzypokoleniowe)
• praktyki postpamięci wśród potomków

2. Inicjatywy wspólnotowe i oddolne

• inicjatywy wspólnotowe i oddolne (lokalne projekty upamiętnienia, muzea, festiwale, aktywizm),
• zależności między historiami lokalnymi a narodowymi i transnarodowymi narracjami pamięci

3. Upamiętnienia państwowe, instytucjonalne i oficjalne

• muzea narodowe, pomniki, miejsca pamięci
• projekty edukacyjne i państwowe programy nauczania
• państwowe, instytucjonalne i polityczne programy upamiętnienia Holokaustu
• podejścia prawne, edukacyjne i muzealne (ustawy o pamięci, polityki zwrotu mienia, przepisy w zakresie historii publicznej)
• organizacje międzynarodowe (np. IHRA) i transnarodowe standardy upamiętniania

4. Cyfrowe transformacje pamięci

• cyfrowe pomniki pamięci Holokaustu, digitalizacja archiwów rodzinnych i prywatnych kolekcji ocalałych
• cyfrowe transformacje pamięci (archiwa cyfrowe, media społecznościowe, sztuczna inteligencja, wirtualna i rozszerzona rzeczywistość)
• metodologiczne i etyczne aspekty badań and pamięcią.

Komitet konferencyjny

Haim Shaked (University of Miami)
Vladimir Levin (Hebrew University of Jerusalem)
Samuel D. Gruber (International Survey of Jewish Monuments)
Michał Trębacz (Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma)
Magdalena Saryusz-Wolska (Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie)

Nabór zgłoszeń

Przyjmujemy zgłoszenia propozycji referatów.
Zapraszamy badaczy i badaczki z obszarów historii, badań nad pamięcią, antropologii, politologii, judaistyki, kulturoznawstwa, muzealnictwa, humanistyki cyfrowej i dyscyplin pokrewnych na każdym etapie kariery naukowej.

Termin przesyłania abstraktów (300–400 słów): 31 maja 2026 r.
Informacja o przyjęciu zgłoszeń: do 15 czerwca 2026 r.
Termin konferencji: 15–17 listopada 2026 r., Warszawa
Język konferencji: angielski

Organizator zapewnia nocleg i częściowy zwrot kosztów podróży uczestnikom spełniającym warunki (w zależności od dostępnych środków).

Zgłoszenia prosimy kierować na adres: conference@jhi.pl

Zasady zgłoszeń

Prosimy o przesłanie abstraktu o objętości 300–400 słów oraz krótkiej noty biograficznej (do 150 słów).
Zapraszamy do składania propozycji indywidualnych referatów lub dyskusji panelowych dotyczących tematyki konferencji. Zachęcamy do udziału badaczy i badaczki na każdym etapie kariery naukowej, w tym osoby na początku drogi akademickiej i doktorantów.

Konferencja będzie okazją do krytycznej dyskusji o zmieniających się zależnościach między osobistymi, oddolnymi i instytucjonalnymi formami upamiętniania Holokaustu.

Organizatorem konferencji jest Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma.

We współpracy z:

Fot. Treblinka Pomnik Pamięci, Wikimedia Commons