Historia prof. Wiktora Bincera \ Aktualności \ Historia prof. Wiktora Bincera \ Żydowski Instytut Historyczny

Historia prof. Wiktora Bincera

Autor: dr Anna Rosner

Na zdjęciu: Ospa we Wrocławiu w 1963, Wikimedia Commons, domena publiczna

Największa w powojennej Polsce epidemia ospy prawdziwej wybuchła we Wrocławiu latem 1963 r. „Pacjentem zero” okazał się pewien oficer Służby Bezpieczeństwa, który po powrocie z Indii zaczął wykazywać nietypowe symptomy. Przez około miesiąc miejscowi lekarze mieli nie lada zagwozdkę, a ich podstawową diagnozą była malaria. U salowej, która sprzątała izolatkę oficera, dopatrzono się ospy wietrznej, zaś u jej córki ostrej formy białaczki. Dopiero pojawienie się na oddziale dziecka z symptomami ospy wietrznej, które przechodziło tę chorobę kilka tygodni wcześniej, a które znajdowało się w kręgu bliskich kontaktów pracownika SB uświadomiło medykom, że popełnili błędy. O radę spytano wówczas kierownika Kliniki Chorób Zakaźnych z Gdańska, człowieka, który bez wahania wyjaśnił, że walczyli z variola nigra. Tym specjalistą był lekarz zakaźnik, profesor Wiktor Bincer[1].

Bincer urodził się w 19 stycznia 1902 roku[2] w Krakowie jako jedno z czworga dzieci Konrada Dawida Binzera[3] i Genendli z Kelnerów[4]. Ukończył z odznaczeniem realne gimnazjum im. St. Jaworskiego w Krakowie[5] i w 1920 r. został przyjęty na studia na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zanim faktycznie zdążył je rozpocząć zgłosił się do wojska i brał udział w bitwie o Modlin oraz obronie Warszawy[6]. W roku akademickim 1923/24 jego służbę wojskową odroczono na czas studiów, niedługo później zdemobilizowano.

Studiował w trybie zwyczajnym[7], a jego dokumenty do ostatniego roku studiów noszą adnotację, że jego pierwszym językiem był polski, wyznawał judaizm i wnosił opłaty terminowo. Dopiero na dokumencie z 22 XII 1926, to jest z ostatniego roku studiów, widnieje skreślona adnotacja o wyznaniu i dopisek „rel. rzym. – katol. Poprawiono na podstawie metryki wydanej w parafii św. Mikołaja Nr. 1755/25 z 23 XI 1925[8].

Wiktor Bincer nie był człowiekiem religijnym. We wspomnieniach członków rodziny jawi się jako „bezwyznaniowy” bądź „ateista”. Jego konwersja była próbą uniknięcia niechęci czy wręcz wrogości, z jaką zmagali się wówczas w środowisku medyków żydowscy lekarze, ale wynikała też z tego, że pod koniec studiów związał się ze swoją przyszłą żoną – Janiną – pochodzącą ze znanej, krakowskiej rodziny naukowców i humanistów Estreicherów. Mimo odmiennego pochodzenia pobrali się jesienią 1928 r.[9], a Wiktor został przez Estreicherów szybko przyjęty do rodziny. Janina, która także studiowała medycynę na Uniwersytecie Jagiellońskim, uzyskała stopień doktora bakteriologii, do emerytury pracowała w zawodzie.

Po studiach Bincer pracował jako lekarz oddziału chorób wewnętrznych szpitala wojskowego w Krakowie. Był praktykantem szpitala uniwersyteckiego, otrzymał stypendia naukowe i doskonalił umiejętności w Strasburgu i Paryżu.

W kwietniu 1932 r. urodziło się jedyne dziecko Bincerów – Aleksander, przez krewnych zwany Alusiem. Od dziecka chorował na ciężką odmianę astmy, ponieważ w omawianym okresie nie istniały leki wziewne, z chorobą radzono sobie innymi metodami jedynie zwalczając ataki duszności. Choroba chłopca wpłynęła na całą rodzinę. Aluś zmarł w roku 1950 na sercowe powikłania astmy.

W 1933 r. szpital w Krakowie nie przedłużył Wiktorowi umowy o pracę. Po krótkich poszukiwaniach mężczyzna zatrudnił się w szpitalu w Cieszynie, na stanowisku prymariusza oddziału chorób wewnętrznych i zakaźnych. Pracował tam do wybuchu wojny. Jego żona w tej samej jednostce pracowała jako bakteriolog, przede wszystkim kierując działaniami przyszpitalnego laboratorium.

We wrześniu 1939 r. Bincer ponownie zgłosił się do wojska. Z pozostawionych przez niego zapisków wiadomo, że dostał się do niewoli, z której zbiegł (nie zachowały się informacje dotyczące tego, gdzie walczył i gdzie go przetrzymywano). Po ucieczce wrócił do Krakowa, tam ponownie, choć na krótko, zszedł się z rodziną. Do listopada pracował jako ordynator kliniki chorób wewnętrznych w szpitalu św. Łazarza, pod koniec tego miesiąca rodzina podjęła ciężką decyzję – pochodzenie Wiktora stanowiło realne zagrożenie zarówno dla niego jak i Janiny i Aleksandra. Kobieta z synem wyjechali na Podhale, gdzie spędzili okres okupacji z kilkoma członkami rodziny Estreicherów. W dzienniku Karola Estreichera znajduje się list, jaki otrzymał pod koniec wojny od rodziny. Wspomniano w nim, że chłopiec czuł się lepiej, chodził dużo po górach i planował podchodzenie do egzaminów szkolnych[10].

Dzięki pomocy Karola Estreichera Wiktor przedostał się przez Węgry i Rumunię do Francji. Początkowo przebywał w obozie Coëtquidan, w Bretanii. To tam, tak jak w Angers, przed atakiem III Rzeszy na Francję utworzono miejsce zbiórki dla wojskowych i cywilnych ochotników, którzy mimo upadku Polski chcieli utworzyć oddziały zdolne do walki. Pozostając w bliskim kontakcie z rodziną Janiny Wiktor znalazł się w środowisku bliskim generałowi Sikorskiemu. Kilkakrotnie się z nim spotykał, a Karol zapraszał go na wspólne śniadania ze Słonimskim i Tuwimem[11].

W czerwcu 1940 r., po kapitulacji Francji, wraz z oddziałem wojskowym do którego został wcielony[12], Bincer przedostał się do Wielkiej Brytanii. Do sierpnia 1942 r. stacjonował w Szkocji, gdzie prawdopodobnie szkolił swój angielski i służył pomocą lekarską przebywającym tam wojskowym – zdobywał wiedzę z zakresu czegoś, co dziś nazwalibyśmy „medycyną pola walki”.

Latem 1942 r. wezwano go do Londynu, otrzymał „tymczasowe zwolnienie z wojska” i wydane przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej polskiego rządu na uchodźstwie polecenie przeniesienia się do Afryki wschodniej, a konkretnie do Polskich Osiedli w Afryce[13], miejsca, w którym tymczasowo osiedlono rodziny żołnierzy Armii Andersa. Bincer otrzymał tam posadę naczelnego lekarza, jego obowiązkami stało się nadzorowanie stanu zdrowia przebywających na miejscu i ewakuowanych z ZSRR cywilów[14], koordynowanie prac innych lekarzy, sporządzanie raportów i opisywanie nękających jego podopiecznych schorzeń.

Wiktor przebywał w Afryce do 1945 r., później został skierowany z powrotem do Londynu. Jak sam napisał w swoim CV dostępnym dziś w Archiwum Okręgowej Rady Lekarskiej w Gdańsku, przy pierwszej nadarzającej się okazji, to jest we wrześniu tego samego roku, wrócił do Polski. Dołączył do Janiny, która pracowała już wówczas na powrót w Cieszynie i objął swe przedwojenne stanowisko w miejscowym szpitalu. Dwa lata później Ministerstwo Zdrowia przeniosło go od Akademii Medycznej w Gdańsku[15], z którą pozostał związany aż do śmierci.[16]

W kwietniu 1945 r. powstał przy Akademii Medycznej w Gdańsku Oddziału Chorób Wewnętrznych i Zakaźnych. Jeszcze w tym samym roku postanowiono podzielić go na I i II Klinikę Chorób Wewnętrznych, Klinikę Ftyzjatryczną[17] oraz Klinikę Chorób Zakaźnych. Twórcą i organizatorem tej ostatniej był prof. Stanisław Wszelaki, a 1 lutego 1948 r. stanowisko kierownika samodzielnej Katedry i Kliniki Chorób Zakaźnych i oddano pod kierownictwo Bincerowi. Piastował je do 1972 r.[18] W latach 1951-1053 pełnił funkcję dziekana, a od 1956 do 1959 r. Prorektora[19].

Dziś uznaje się, że Wiktor Bincer, który w roku 1958 zdobył tytuł profesorski[20], okazał się nie tylko dobrym organizatorem, ale i „twórcą gdańskiej szkoły w dziedzinie medycyny zakaźnej”.^[21]

Wiedza i umiejętności, jakimi dysponował, okazały się niezwykle ważne w czasie kilku epidemii, jakie w okresie jego pracy na Akademii wybuchły w Gdańsku. W latach 1950-1951 była to choroba Heinego-Medina, w okresie od 1951 do 1956 błonica, pomiędzy 1956 a 1957 dur brzuszny. Bodajże największym wyzwaniem stało się jednak pojawienie się w Polsce ognisk ospy prawdziwej w roku 1953 i w 1962[22]. Drugie z nich związane było z załogą hinduskiego statku, który zawinął do Gdańska. Chory trafił do kliniki Bincera, dzięki czemu mógł on sobie przypomnieć wszystko, co wiązało się z ospą, a podlegli mu lekarze i pobierający na Akademii nauki studenci prawdopodobnie pierwszy raz w ogóle z nią zetknąć. Doświadczenie okazało się bezcenne już w czerwcu 1963 r., gdy ospa prawdziwa pokazała się we Wrocławiu.

W zebranych w roku 2000 wspomnieniach pierwszego powojennego rocznika studentów gdańskiej medycyny, znalazł się biogram Wiktora Bincera. Zamieszczono tan kilka informacji z życiorysu mężczyzny, dodano także interesujące i ciepłe obserwacje profesora – człowieka:

Profesor był człowiekiem o bardzo szerokich zainteresowaniach, które ujawnił w szczególności jako przewodniczący Gdańskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Lekarskiego w latach 1963-1965. Tematyką zebrań PTL były nie tylko zagadnienia z zakresu medycyny, ale również i innych dyscyplin: architektury, literatury, poezji, muzyki i filatelistyki. Zebrania te, prowadzone przez światłych znawców tych problemów i utalentowanych prelegentów cieszyły się wielkim i zasłużonym uznaniem audytorium.

(…)

Profesor był szefem bardzo wymagającym i krytycznym, przestrzegającym zasad dobrego wychowania i dyscypliny. W początkach istnienia kliniki, z okien swojego gabinetu miał widok na wejście do kliniki i nie tolerował niepunktualności. Utrzymywał dystans w stosunku do asystentów, w których wzbudzał duży respekt, graniczący nieraz z bojaźnią. Niekiedy jednak, w ramach zbliżenia z „maluczkimi” zapraszał asystentów na kawę i pączki do swojego domu, mieszczącego się na terenie Akademii. Pączki te były przygotowywane przez „Magdusię”, gosposię domu. Profesor okazywał się wtedy czarującym gospodarzem pełnym humoru i dowcipu, interesującym się wieloma sprawami, na przykład sportem (boks i wyścigi konne). Zazwyczaj przed tą imprezą, my, asystenci spotykaliśmy się w określonym miejscu, aby w myśl wypróbowanej recepty uzyskać dobry nastrój i być na „luzie”.[23]

W księdze pamiątkowej absolwentów wydziału lekarskiego akademii medycznej w Gdańsku w 1951 zanotowano dykteryjkę na temat prof. Bincera.

W czubki butów zapatrzony,

Dłoń w kieszeni, mina smutna.

Monotonny głos znudzony,

Taki wykład rzecz okrutna.

Grypa, tyfus i cholera

Specjalnością są Bincera.

Więc wypijmy jego zdrowie,

On nam na to coś opowie.[24]

Przez kilka lat po przeprowadzce do Trójmiasta małżeństwo mieszkało w Sopocie (przy ul. Chopina 9)[25], później przeprowadziło się do willi przy Dębinki 6 znajdującej się przy bramie głównej Akademii Medycznej. Janina w tym czasie pracowała w Państwowym Zakładzie Higieny jako kierowniczka pracowni mikrobiologicznej.

Bincerowie pochowani zostali na gdańskim Cmentarzu Centralnym „Srebrzysko[26]”.

Przypisy:

[1] “Czarna ospa we Wrocławiu,” Gazeta Policyjna, no. 183 (June 2020).

[2] Akt urodzenia Wiktora Bincera – https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/en/jednostka/-/jednostka/9719850 (skan nr. 24) [23 IX 2025]

[3] W dokumentach pojawiają się dwie wersje pisowni nazwiska – Binzer i Bincer. W odniesieniu do prof. Wiktora Bincera wybrano pisownię przez „c”. Kierowano się przy tym faktem, że sam podpisywał się właśnie tak.

[4] Rodzice Wiktora pochodzili z rodzin o tradycjach kupieckich. O jego matce nie wiadomo wiele, ojciec natomiast urodził się w Drohobyczu, do Krakowa przyjechał w młodości i na przestrzeni życia awansował od kupca do funkcji prezesa Syndyka Eksporterów Produktów Rolnych (Księga adresowa miasta Krakowa i województwa krakowskiego 1932, redakcja i administracja: Kraków, 1932, s. 81).

[5] Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego (AUJ), WL II 548; S_II_691 Bincer, 1 (curriculum vitae Wiktora Bincera).

[6] W części materiałów źródłowych odnotowano, że zgłosił się na ochotnika. Tak samo postąpili jego bracia.

[7] Studenci polskich uczelni w tym okresie dzielili się na zwyczajnych i nadzwyczajnych. Pierwsi cieszyli się wszystkimi prawami studenckimi tj. uczęszczali na wykłady i ćwiczenia obowiązkowe, musieli odbywać zaliczenia zajęć oraz zdawać egzaminy. Ich okres studiów kończył się zdobyciem stopnia naukowego magistra bądź doktora. Drudzy z kolei uczestniczyli w wybranych wykładach i ćwiczeniach, nie mieli pełnych praw studenckich, nie mogli też przystępować do egzaminów końcowych ani ubiegać się o stopnie. Posługując się dzisiejszą terminologią byli to „wolni słuchacze”.

[8] AUJ sygnatura WL II 548.

[9] AUJ sygnatura S_II_619 Bincer_11. Akt ślubu nr. 124, rok 1928.

[10] Dariusz Matelski, Karol Estreicher jr 1906-1984 – biografia wielkiego Polaka. Tom II: 1939-1945, Kraków, 2017, str. 445-450.

[11] Matelski, Karol Estreicher jr 1906-1984…, str. 233-311.

[12] Był oddziałowym medykiem w randze szeregowca.

[13] Archiwum Okręgowej Rady Lekarskiej w Gdańsku, teczka osobowa dr Wiktora Bincera. Życiorys.

[14] Głównie kobiet i dzieci.

[15] Od 2009 r. Gdański Uniwersytet Medyczny.

[16] Archiwum Okręgowej Rady Lekarskiej w Gdańsku, teczka osobowa dr. Wiktora Bincera.

[17] Ftyzjatria to gałąź medycyny zajmująca się profilaktyką, diagnostyką i leczeniem gruźlicy.

[18] https://informator.gumed.edu.pl/7 [10 X 2025]

[19] Mariusz M. Żydowo, Leon Brin, Pierwszy Powojenny Rocznik Studentów Medycyny w Gdańsku (1945-1950), Akademia Medyczna w Gdańsku, Gdańsk, 2000, str. 43-44.

[20] https://informator.gumed.edu.pl/7 [10 X 2025]

[21] Zbigniew Machaliński, Geneza i początki Akademii Medycznej w Gdańsku, Akademia Medyczna w Gdańsku, Gdańsk, 1998, str. 108.

[22] https://informator.gumed.edu.pl/7 [10 X 2025]

[23] Mariusz M. Żydowo, Leon Brin, Pierwszy Powojenny Rocznik Studentów Medycyny w Gdańsku (1945-1950), Akademia Medyczna w Gdańsku, Gdańsk, 2000, str. 43-44.

[24] Jolanta Borowska-Lehman, Księga pamiątkowa absolwentów wydziału lekarskiego Akademii Medycznej w Gdańsku, Akademia Medyczna w Gdańsku, Gdańsk, 2001, str. 11.

[25] Archiwum Okręgowej Rady Lekarskiej w Gdańsku, teczka osobowa dr. Wiktora Bincera.

[26] https://cmentarze-gdanskie.pl/chapter_77037.asp?debug=&smode=1&fnazwisko=Bincer&fimie=&fdataurodzenia=&fdatazgonu= [10 X 2025]

Bibliografia

Archiwalia

Archiwum Narodowe w Krakowie. Akt urodzenia Wiktora Bincera. https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/en/jednostka/-/jednostka/9719850 (scan 24).

Archiwum Okręgowej Rady Lekarskiej w Gdańsku. Personal file of Dr Wiktor Bincer.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Student personal files: S II 301; S II 619; WL II 345; WL II 347; WL II 538.

Archiwum Akt Nowych (AAN). MPiOS 131/106.

Księga adresowa miasta Krakowa i Województwa Krakowskiego. 1932.

Monitor Polski. 1956. No. 39, items 490–491.

Opracowania

Beider, Alexander. A Dictionary of Ashkenazic Given Names: Their Origins, Structure, Pronunciations, and Migrations. Bergenfield: Avotaynu, 2001.

Kulczykowski, Mariusz. Żydzi – studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego w dobie autonomicznej Galicji (1867–1918). Kraków: Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1995.

Machaliński, Zbigniew. Geneza i początki Akademii Medycznej w Gdańsku. Gdańsk: Akademia Medyczna w Gdańsku, 1998.

Matelski, Dariusz. Karol Estreicher jr 1906–1984 – biografia wielkiego Polaka. Vol. II: 1939–1945. Kraków, 2017.

Tałajko-Kaczmarska, Krystyna. Księga Pamiątkowa Absolwentów Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Gdańsku. Rocznik 1952–1958. Gdańsk: Akademia Medyczna w Gdańsku, 2008.

Trzaskowska, Grażyna. Epidemia czarnej ospy we Wrocławiu w 1963 roku. Wrocław: Stowarzyszenie na Rzecz Promocji Dolnego Śląska – Wrocław, 2008.

Witek, Zbigniew Kazimierz. Karol Estreicher jr (1906–1984). Vol. I: Dokumenty tajne i jawne. Kraków: Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych, 2007.

Żydowo, Mariusz M., and Brin, Leon. Pierwszy powojenny rocznik studentów medycyny w Gdańsku (1945–1950). Gdańsk: Akademia Medyczna w Gdańsku, 2000.

Periodyki

Acta Medicorum Polonorum. Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, 2014, no. 4.

Annales Academiae Medicae Gedanensis. 1995, vol. XXV.

Gazeta Lekarska Śląska Polskiego. 1936–1939.

Gazeta Policyjna. “Czarna ospa we Wrocławiu.” No. 183 (June 2020).

Naprzód: Organ centralny Polskiej Partyi Socjalistyczno-Demokratycznej. No. 165, 20 July 1913, 4.

Internet

Ancestry. “Konrad David Binzer.” https://www.ancestry.com/genealogy/records/konrad-david-binzer-24-8bsv98

Gedanopedia. Bincer Wiktor, prorektor Akademii Medycznej w Gdańsku” https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=BINCER_WIKTOR,_prorektor_Akademii_Medycznej_w_Gda%C5%84sku