Aktualności

Na zdjęciu: Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego, kwiecień-czerwiec 1966, 2/1966, sygn. PL.286

Adam Rutkowski (poprzednio Abram Rozenberg) urodził się 9 stycznia 1912 roku w Radomiu. Studiował filologię francuską na uniwersytecie w Montpellier, w 1936 r. powrócił do Polski, był zatrudniony w Miejskich Tartakach Radomskich, początkowo w charakterze urzędnika, później kierownika biura. We wrześniu 1939 r. przedostał się na tereny okupacji sowieckiej, pracował jako nauczyciel języka francuskiego we Lwowie. Po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej został ewakuowany w głąb ZSRR. Pracował jako nauczyciel w Kyzył Orda (Kazachstan). W latach 1943-1946 pełnił funkcję przewodniczącego Zarządu Obwodowego Związku Patriotów Polskich. W 1945 r. wstąpił do PPR, a po jej zjednoczeniu z PPS pozostał członkiem PZPR.  

Repatriowany do Polski w 1946 r. rozpoczął pracę naukową w Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej. Od 1947 r. do stycznia 1969 r. pracował w Żydowskim Instytucie Historycznym im. Emanuela Ringelbluma. W tym czasie zasiadał także w Zarządzie Stowarzyszenia ŻIH (1954-1968), był członkiem kolegium redakcyjnego „Biuletynu ŻIH” i „Bleter far Geszichte”. Uczestniczył w ściganiu hitlerowskich przestępców wojennych, przygotowywał materiały dowodowe dla sądów w kraju i za granicą oraz przygotowywał ekspertyzy na procesy zbrodniarzy hitlerowskich, w których uczestniczył z ramienia ŻIH jako biegły.  

Kierował również Działem Muzealnym Żydowskiego Instytutu Historycznego, organizował i współtworzył wystawy poświęcone martyrologii i walce Żydów w czasie niemieckiej okupacji. Przez lata był I sekretarzem Podstawowej Organizacji Partyjnej w Instytucie.  

Od stycznia 1967 r. do września 1968 r. pełnił funkcję wicedyrektora Żydowskiego Instytutu Historycznego. Jako przedstawiciel Instytutu był członkiem Prezydium Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa Narodu Polskiego, rad naukowych muzeów w Oświęcimiu-Brzezince i na Majdanku, uczestniczył w działaniach Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce.  

W pracy naukowo-badawczej koncentrował się na zagadnieniach związanych z Zagładą. Zajmował się m.in. problemem kolaboracji Żydów w getcie warszawskim, pisał teksty na temat dziejów ludności żydowskiej w dystrykcie radomskim, był m.in. autorem pierwszej edycji Pamiętnika Dawida Rubinowicza (1960), przekładał z jidysz teksty źródłowe, m.in. zachowany w zbiorach Podziemnego Archiwum Getta Warszawy Dziennik z getta warszawskiego Abrahama Lewina, którego obszerne fragmenty drukował „Biuletyn ŻIH” w latach 1956-1958. Jego teksty ukazywały się w „Biuletynie ŻIH”, „Bleter far Geszichte” oraz innych pismach poświęconych historii i studiom żydowskim.  

Rutkowski jest także współautorem książki Pomoc Żydom w Polsce 1939-1945 (1963, z Tatianą Brustin-Berenstein). Z Tatianą Brustin-Berenstein i Arturem Eisenbachem wydał dwa wybory źródeł dotyczące polityki niemieckiej wobec Żydów: Eksterminacja Żydów na ziemiach polskich w okresie okupacji hitlerowskiej: zbiór dokumentów (1957) oraz Faschismus – Getto - Massenmord. Dokumentation über Ausrottung und Widerstand der Juden in Polen während des zweiten Weltkrieges (1960). Uczestniczył w edycji Kroniki getta warszawskiego, Emanuela Ringelbluma (1963 w języku jidysz, 1983 po polsku).  

Na początku 1969 r. wyemigrował z Polski i osiadł w Paryżu, gdzie współpracował z Centre de Documentation Juive Contemporaine. W tym czasie opublikował m.in. wybór dokumentów La lutte des Juifs en France à l'époque de l'occupation: recueil de documents (1975).  

Zmarł 10 sierpnia 1987 roku w Paryżu i tam został pochowany. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu żydowskim w Warszawie.