Józef Zelkowicz „Notatki z getta łódzkiego 1941–1944”

Nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego ukazały się „Notatki z getta łódzkiego 1941–1944” Józefa Zelkowicza — jedno z najbardziej miarodajnych świadectw życia w łódzkim getcie.

Wide 21105864 1816762565237027 5720118111162619735 n

Józef Zelkowicz urodził się w 1897 roku w Konstantynowie pod Łodzią w dość zamożnej rodzinie chasydzkiej. W wieku osiemnastu lat otrzymał tytuł rabina, jednak nigdy nie objął żadnego duchowego urzędu. Po ukończeniu seminarium nauczycielskiego pracował do 1919 r. jako nauczyciel w państwowej szkole w Lutomiersku. W 1920 r. debiutował literacko na łamach czasopisma „Żołnierz Polski” – w tamtych czasach pełnił służbę w polskiej armii i brał udział w wojnie z bolszewikami.

W 1922 r. przyjechał do Łodzi, gdzie przyjął posadę buchaltera. Pod wpływem kontaktów z członkami grupy Jung Idysz zaczął publikować prawie wyłącznie po żydowsku. Pracował również jako reżyser w kole teatralnym. Został członkiem-korespondentem Żydowskiego Instytutu Naukowego w Wilnie (JIWO). Był jednym ze współzałożycieli Koła Naukowego przy Łódzkim Towarzystwie Przyjaciół Żydowskiego Instytutu Naukowego w Wilnie.

Po wybuchu wojny wraz z żoną Sarą i synem Samuelem trafił do getta, gdzie w Wydziale Archiwum odpowiadał za gromadzenie materiałów dokumentacyjnych. Zajmował się również nauczaniem w jidysz w gettowych gimnazjach. Pod auspicjami powstałego jesienią 1940 r. Żydowskiego Towarzystwa Kulturalnego wygłaszał referaty poświęcone literaturze żydowskiej.

W sierpniu 1944 r. został wywieziony do Auschwitz, gdzie zginął.

Józef Zelkowicz prowadził swoje notatki od kwietnia 1941 r. do czerwca 1944 r. Zachowało się 710 stron rękopisu. Prócz stałych informacji dotyczących m.in. aktualnego stanu ludności, dzielił się komentarzami i refleksjami na temat życia w getcie. Notatki Zelkowicza są – obok Biuletynu Kroniki Codziennej redagowanej w Wydziale Archiwum od 12 stycznia 1941 r. do 30 lipca 1944 r. – „najbardziej wyczerpującym, miarodajnym i przekonywającym dokumentem ocalałym z łódzkiego getta”.

[Za: Monika Polit, „Notatki z getta 1941–1944. Autor i jego tekst”].

 

Publikacja została przygotowana na podstawie rękopisu przechowywanego w Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Jego uzupełnieniem jest maszynopis, najprawdopodobniej powojenny, reportażu z akcji deportacyjnej do ośrodka zagłady w Chełmie nad Nerem z września 1942 r. znajdujący się w Archiwum YIWO.


Książka: Józef Zelkowicz „Notatki z getta łódzkiego 1941–1944”, pod red. naukowa Michał Trębacz, Ewa Wiatr, Monika Polit i Krystyna Radziszewska, tłum. Monika Polit, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2016.




Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem