parnas

(hebr., żywiciel, działacz społeczny, przywódca, l.mn. parnasim; jid. parnes, l.mn. parnejsim lub parnosim); rosz ha-kahal (hebr., przewodniczący [prezes, przełożony, przywódca] gminy; jid. roszekool)członek starszyzny gminnej, przedstawiciel gminy żydowskiej i jej urzędnik, w szerszym znaczeniu – także bóżnicy, synagogi lub stowarzyszenia religijnego, należący do najwyższej grupy administracji kahalnej. Kolejność wymienionych znaczeń terminu p. ukazuje jego genezę. W Talmudzie był on używany przede wszystkim na określenie przywódcy lub przedstawiciela gminy, którego mianowanie było uzależnione od zgody danej społeczności. W XVI w. w Rzeczpospolitej, wraz z rozwojem terytorialnej organizacji samorządu żydowskiego, pojawiło się pojęcie parnase(j) ha-medina (hebr., przywódcy ziemi [kraju]), a także – dla określenia osób uczestniczących w zjeździe Sejmu Czterech Ziem[stw]parnase(j) ha-Waad (hebr., członkowie Waadu; por. Waad). W gminach p. stanowili odpowiednik seniorów (łac. seniores), czyli rady w miastach; wraz z ławnikami (towim) podpisywali uchwały i zarządzenia władz gminnych; po wyborze i zatwierdzeniu na stanowisku przez wojewodę (w miastach prywatnych przez właściciela dóbr) składali przysięgę na wierność królowi i Rzeczpospolitej. W kahale było zwykle od trzech do pięciu p.; stanowili „prezydium” gminy. Co miesiąc zmieniali się na stanowisku przewodniczącego zarządu (prezesa kahału; hebr. parnas ha-chodesz = dosł.: parnas „miesięczny”; łac. senior mensis; burmistrz kahalny). W procesie rozwoju oligarchii kahalnej pozycja p. stawała się dziedziczna. Z czasem, słowo parnas stało się synonimem przedstawiciela elity władzy gminnej. W XIX i XX w. często było używane zamiennie, z określeniem „członek zarządu gminy”.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem