macewa

(hebrajski mac(c)ewa = nagrobek, stela; jidysz, macejwe) – przyjęta w Polsce nazwa tradycyjnej formy nagrobka, wywodząca się z odległej przeszłości, kiedy to najpierw oznaczała święte słupy w sanktuariach kananejskich, a potem głazy, ustawiane na pamiątkę jakiegoś ważnego wydarzenia; umieszczana na cmentarzach przez Żydów aszkenazyjskich (por. cmentarze żydowskie). Najstarsza m., zachowana na terenie Polski, pochodzi z 1203 i obecnie znajduje się cmentarzu żydowskim we Wrocławiu, przy ul. Ślężnej. M. stanowiła zazwyczaj pionowo ustawiona płyta, wykonana z kamienia, drewna, a w XIX wieku także z żeliwa, zakończona prostokątnym, trójkątnym lub półkolistym zwieńczeniem. Umieszczano ją na grobie, u wezgłowia lub w nogach zmarłego. Często od tyłu podparta była blokiem kamiennym o prostokątnym lub półkolistym przekroju, bardzo rzadko zdobionym. Do formy m. nawiązują głazy narzutowe, układane na grobach, na cmentarzach żydowskich w północno-wschodniej Polsce (por. cmentarze żydowskie w Polsce). Epitafium w języku hebrajskim umieszczano po wschodniej stronie płyty, jako że zarówno grób, jak i nagrobek orientowano ku wschodowi (por.: mizrach; inskrypcje na nagrobkach żydowskich). Kiedy w początku XIX wieku na ziemiach polskich władze administracyjne zaborców nakazały Żydom przyjmować nazwiska, to tradycjonaliści żydowscy umieszczali stosowny zapis, zawierający owo nazwisko, na odwrotnej, niewygładzonej stronie m. Na terenach związanych z kulturą niemiecką, od połowy XIX wieku przyjął się obyczaj umieszczania po jednej stronie m. epitafium w języku hebrajskim, zaś po drugiej – w języku niemieckim. Podobne zapisy można także znaleźć na cmentarzach żydowskich w centralnej Polsce, w dużych miastach, na grobach Żydów asymilowanych (asymilacja). Od XVI wieku nad epitafium, pod zwieńczeniem m., umieszczano zazwyczaj płaskorzeźbione symbole, dotyczące imienia zmarłego (por. imiona żydowskie), jego zawodu, cech charakteru, lub smutku, żałoby i śmierci (symbolika nagrobków).

Autor hasła: Jan Jagielski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem