judaizm ortodoksyjny

zw. też ortodoksją – odłam judaizmu wyodrębniony na skutek pojawienia się pod koniec XVIII w. wpływów haskali, a następnie emancypacji, asymilacji oraz judaizmu reformowanego. W związku z postępami na Zachodzie sekularyzacji życia żydowskiego i asymilacji, zasadnicze znaczenie dla tej formacji – do II wojny światowej – mieli Żydzi z Europy Środkowej i Wschodniej (zwłaszcza z ziem polskich). J.o. opiera się na wielowiekowym dorobku i równocześnie jest synonimem klasycznego judaizmu rabinicznego. Tora jest w jego ujęciu objawieniem Boskim, zaś rozwój halachy i całej Tory Pisanej jest wynikiem działania Opatrzności Bożej. W związku z tym, są one jedynymi przewodnikami wyznawców judaizmu, zaś praktycznym wykładem Prawa, dającym możliwość jego przestrzegania w życiu codziennym, jest Szulchan Aruch J. ben E. Karo (dla Aszkenazyjczyków Szulchan Aruch, wraz z dziełem Mappa M. Isserlesa). Wyznawcy j.o. przeciwstawiali się zmianom stylu życia żydowskiego oraz wprowadzaniu jakichkolwiek zmian do wszelkich form kultu (np. m.in. wprowadzanie organów do synagog), dostrzegając w nich zło, zagrażające tożsamości judaizmu. Odrzucali też doktrynę „progresywnego objawienia”, wraz z krytyką biblijną. Centrami rozwoju nauki talmudycznej były jesziwy; do II wojny światowej – przede wszystkim polsko-litewskie. W 2. poł. XIX w. w Niemczech powstał odłam, zwany najczęściej neoortodoksją, której hasło Tora im derech erec (Tora w prawym postępowaniu [w harmonii ze świec. kulturą]) streszczało postawę bardziej otwartą na dorobek cywilizacyjny kultury zachodniej oraz akceptację naukowych studiów judaistycznych. Postawę tę określa się jako „centryzm ortodoksyjny”, z którym w kręgu polsko-litewskiego próbowano wiązać takich wybitnych przedstawicieli „racjonalizmu talmudycznego”, jak Elijahu ben Szlomo Załman, Chaim ben Icchak z Wołożyna, Naftali Cwi J. Berlin, I.J. Reines, ród Sołowiejczyków. Jednak wyłonienie wspólnej organizacji politycznej ortodoksów i neoortodoksów natrafiało na poważne opory ze strony polsko-litewskiej, która do II wojny światowej zachowała decydującą rolę w kwestiach religijnych (por. Aguda). Po Holokauście i zniszczeniu środowisk ortodoksyjnych w Związku Radzieckim j.o. utracił dominującą rolę w świecie żydowskim. W Stanach Zjednoczonych związane z nim środowiska jednoczy przede wszystkim Union of Orthodox Jewish Congregations of America (od 1898) i obecnie działa ok. 40 jesziw; a w Europie – Conference of European Rabbis (od 1957), we Francji (czwarte co do wielkości skupisko żydowskie na świecie) istnieją dziś 3–4 jesziwy. Tylko w Izraelu j.o. zachował poważne wpływy, reprezentowane obecnie przede wszystkim przez partię Likud.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand