Anioł Śmierci

(hebr. Malach ha-Mawet; jid. Malechamowes) – anioł przynoszący człowiekowi śmierć. Biblijne wzmianki czynią zeń raczej alegoryczną personifikację destrukcyjnego (zabójczego) wymiaru działania Boga. A.Ś. staje się bytem bardziej samodzielnym dopiero w literaturze późniejszej. W różnego rodzaju opowieściach bywa wiązany ze sferą demoniczną bądź z samym Szatanem, albo też ze skłonnością do złego; w tym wypadku fakt zgonu jest rozumiany jako następstwo grzechu (por. jecer ha-tow, jecer ha-ra). W Talmudzie A.Ś. identyfikowany jest z Samaelem. Wątek ten pojawia się też często w literaturze kabalistycznej, w której Samael jest księciem ciemnych mocy „drugiej strony” (sitra achra). Wraz z nadejściem Przyszłego Świata (Olam ha-Ba) ma on zostać zgładzony przez Stwórcę. Panowało też przekonanie, że A.Ś. nie może uczynić nic złego przede wszystkim człowiekowi studiującemu Torę, ale też spełniającemu pobożne praktyki czy akty miłosierdzia. Zaczęły się pojawiać wątki narracyjne o ludziach, którzy przełamali straszliwą siłę A.Ś. (np. o Mojżeszu chłoszczącym Samaela). Według hag(g)ady, z Boskiego wyroku, A.Ś. nie ma władzy nad Izraelem. W swej demonicznej postaci A.Ś. występuje także w opowieściach, jako lekarz bądź zabójca młodej pary w noc poślubną. Paralelne wątki można odnaleźć także w innych kulturach, zarówno przedchrześcijańskich, jak i chrześcijańskich. Najważniejszym wyobrażeniem hagady dla ludowej kultury żydowskiej (zwłaszcza Żydów aszk., w tym także pol. Żydów) jest obraz A.Ś., stojącego u wezgłowia chorego z obnażonym mieczem, na którego ostrzu drży kropla żółci bądź trucizny. Umierający, dostrzegając A.Ś., wpada w przerażenie, pokrywa się zimnym potem i otwiera usta. W tej właśnie chwili A.Ś. upuszcza kroplę między wargi konającego (w czasie porodu zabija ona najpierw dziecko, a potem matkę); z tego powodu cera nieboszczyka miała stawać się żółta. W domu zmarłego wylewano wodę ze wszystkich naczyń, by przypadkiem nie pozostała w nich resztka trucizny z miecza A.Ś. Nie nadawano też nowo narodzonemu dziecku imion żyjących krewnych (imiona żydowskie), aby A.Ś. nie pomylił się i przedwcześnie, go nie uśmiercił. Podobnym zabiegiem zmierzającym do zmylenia A.Ś. było nadawanie osobie ciężko chorej nowego, dodatkowego imienia. Według tych wyobrażeń, A.Ś. mógł mieć udział tylko w zejściach następujących z przyczyn naturalnych. (Zob. też: Aniołowie Miłosierdzia; Aniołowie Oblicza; Gabriel; Rafael; Razi'el; Sandalfon; Uriel; wąż)

Autorzy hasła: Jan Doktór, Jan Jagielski, Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem