litwacy

(jidysz, litwakes) – określenie Żydów pochodzących z ziem wcielonych do Cesarstwa Rosyjskiego, używane w Królestwie Polskim i zabarwione negatywnie, czasem wręcz pogardliwe, oparte na stereotypowym ich obrazie. Żydzi mieszkający w strefie osiadłości i w Królestwie Polskim byli od siebie oddzieleni granicą. W Cesarstwie podlegali oddziaływaniu kultury rosyjskiej oraz znacznie bardziej represyjnemu systemowi prawno-administracyjnemu, wymuszającemu przynajmniej pewien zakres rusyfikacji. Byli w większości zdeklarowanymi misnagdami. Dopiero po formalnym ich równouprawnieniu przepisy z 1868 umożliwiły w miarę swobodne przesiedlanie się Żydów z Cesarstwa do Kongresówki. Stymulatorem migracji były pogromy w Rosji i tak zwane prawa tymczasowe z 1882, wprowadzające wiele antyżydowskich ograniczeń, a przede wszystkim dalsze prześladowania z lat 90. XIX wieku (zwłaszcza wysiedlenie Żydów z Moskwy w 1891 i 1892). L. wyróżniali się stylem bycia, językiem (odmiennym dialektem jidysz i znajomością języka rosyjskiego) oraz odrębnością życia religijnego. Licznych w Królestwie Polskim chasydów drażnili swym racjonalizmem i uczonością, rodem z jesziw litewskich, oraz chłodem religijnym. Dla żydowskich asymilatorów i polskich nacjonalistów byli ucieleśnieniem zagrożenia rusyfikacją. Wszystkich zaś mieszkańców Królestwa źle do l. usposabiały ich dobre kontakty z władzami i znajomość rynku rosyjskiego, umożliwiające robienie interesów na dużą skalę. Nikt nie dostrzegał ich zasług dla życia gospodarczego, zaś powszechnie widziano w nich zagrożenie. W istocie l. tworzyli zwarte środowiska, odporne na akulturację nie tylko z Polakami, ale i z miejscowym żydowskim otoczeniem. Modlili się we własnych bóżnicach. Jednak już w następnym pokoleniu z zasady zatracali swą odrębność wśród Żydów polskich.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand