Archeologia

Archeologia

Sztuka Polska wobec Holokaustu

Otwarcie wystawy w Galerii Kordegarda

Czas trwania
19 IV 2013 – 28 IV 2013
Patronat honorowy
Prezydent RP Bronisław Komorowski
Współpraca
Narodowe Centrum Kultury

Archeologia to odkopywanie pozostałości dawnego istnienia, ukrytych w ziemi, głęboko lub zaraz pod powierzchnią. Dzięki niej możemy częściowo rekonstruować obraz minionego świata. Poznawać zarysy, a niekiedy i nieco większe fragmenty, które grubą warstwą pyłu przykrył upływający czas. Każda kolejna warstwa gleby skrywa inne cząstki, przybliżające nas do pełnego obrazu przeszłości. Są nimi nie tylko przedmioty, ale także idee zawarte we wspomnieniach, narracjach, które odkrywamy, docierając do ostatnich żyjących świadków wydarzeń.

Wykopalisko pozostawione samo sobie z czasem zaciera się, powoli znika. W końcu porasta trawą i ponownie włącza się w naturalny bieg rzeczy.

Odkrywanie i rekonstruowanie pamięci o Zagładzie jest zadaniem niezwykle trudnym. Przeszłość w sposób szczególny wydaje się tu niedostępna, jej obraz wciąż wymyka się naszym wyobrażeniom. Zawsze brakuje środków, za pomocą których można by przekazać grozę Zagłady. Pozostaje nam więc kreślenie zarysów, dokumentowanie pozostałości, słuchanie świadków, rekonstruowanie pamięci.

Takimi próbami zbierania i zrozumienia fragmentów przeszłości są prezentowane w Galerii Kordegarda filmy, rysunki i instalacje, w różny sposób odnoszące się do problemu śladów Zagłady. Niewielki, zardzewiały, wykopany na terenie getta warszawskiego kawiarniany stolik to najbardziej wymowny artefakt archeologiczny wystawy. Jest on relikwią, bezpośrednim świadkiem Holokaustu, stanowi symboliczny punkt na mapie pamięci miasta.

W jaki sposób wydobywa się z ziemi fragmenty przeszłości, możemy zobaczyć dokładnie na filmie Archeologia Andrzeja Brzozowskiego z 1967 roku. Ta poruszająca sekwencja obrazów pokazuje prace archeologiczne prowadzone na terenie obozu zagłady Auschwitz-Birkenau. Na odkrywce archeologicznej w ciszy i skupieniu pracują mężczyźni. Gdy obracają w rękach znalezione przedmioty, widzimy dokładnie sowiecką gwiazdę z wojskowej czapki, holenderski ceramiczny korek od piwa, ołówki. Po chwili kamera zmienia punkt widzenia: ukazuje krajobraz, gdzie w oddali dostrzegamy druty kolczaste. Wówczas dopiero możemy rozpoznać miejsce wykopalisk.

Do problemu przestrzeni naznaczonej Holokaustem odnosi się również projekt niezrealizowanego pomnika Droga,przygotowanego w 1955 r. przez zespół Oskara Hansena. Koncepcja artystów w unikatowy sposób wpisuje przestrzeń byłego obozu w strukturę pomnika. Tytułowa droga przecina diagonalnie teren obozu koncentracyjnego, zachowując pozostałości jego budynków i zatrzymując ich historię. Zamknięta brama obozowa nie pozwala ponownie wstąpić na wytyczoną drogę. Zabudowania pozostawione po obu jej stronach miały ulec powolnemu rozkładowi, stopniowo zacierane przez działanie natury.

Natura wymazuje ślady bolesnej historii również w pejzażu miejskim. Film Jarosława Kozakiewicza przedstawia wizję wymarłego Osiedla za Żelazną Bramą, które staje się ekologicznym użytkiem, zaczyna porastać bujną roślinnością. Budynki powstałe na gruzach getta ulegają w wizji artysty zatarciu. Zarasta je roślinność, tak jak wcześniej ruiny zarastała trawa.

Archeologia na wystawie rozumiana jest w sposób inny niż zazwyczaj. Nie służy tylko badaniu dawnych kultur. Odkrywa ślady przeszłości niezbyt odległej, o której wielu wolałoby zapomnieć. Odsłanianie świadectw Zagłady jest niezwykle trudne i często podawane w wątpliwość. Nie możemy jednak pozwolić sobie na zapomnienie tylu ludzkich cierpień ani też przestać o nie pytać. Artyści w rolach archeologów odsłaniają przed nami szokujące świadectwa i pomagają w ich zrozumieniu, choć jest to możliwe tylko w niewielkim stopniu. Pytają, jak radzimy sobie z ich obecnością.

Wystawa objęta jest Honorowym Patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego.

Wystawa powstała we współpracy z Narodowym Centrum Kultury.

Więcej na stronie poświęconej obchodom 70. rocznicy wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim — Opór i Zagłada.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem