Hagada na pesach

Hagada na pesach

Wystawa Hagada na pesach z prezentacją Hagady Józefa Budki skupia się wokół najważniejszego momentu święta Pesach - kolacji sederowej. Wieczorem 14 nisan Żydzi zasiadają do stołu, jedzą macę i czytają Hagadę, opowieść o wyjściu z Egiptu.

Czas trwania
1 IV 2012 – 21 V 2012

W oparciu o nasze zbiory pokazujemy stół sederowy oraz wspaniałe miniaturowe ilustracje do Hagady wykonane przed wojną przez Józefa Budkę. Artysta urodził się w Płońsku, studiował w Berlinie, w latach 30. przeniósł się do Izraela, gdzie został dyrektorem Szkoły Rzemiosł Artystycznych „Nowy Becalel” w Jerozolimie. Z powodzeniem uprawiał akwafortę oraz drzeworyt. W jego twórczości dominowała tematyka religijna. Znane są jego ilustracje do książek Chaima Nahmana Bialika i Szmuela Josefa Agnona. 
Wystawie towarzyszy album „Hagada na Pesach” z akwafortami Józefa Budki. 
Ekspozycję można było oglądać na III piętrze w poniedziałek-piątek: 11.00–18.00, niedziela: 10.00–18.00 (w niedziele wstęp bezpłatny dla zwiedzających indywidualnie).

Pesach 5772

Pesach zaczyna się 14 nisan, w pierwszym miesiącu kalendarza żydowskiego. Święto trwa osiem dni (w diasporze) i zaczyna się od sprzątnięcia, a potem spalenia chamecu, okruszków kwaszonej mąki. Przez kolejne dni świąt wolno jeść tylko chleb niewoli, czyli macę. Wieczorem wszyscy Żydzi zasiadają do kolacji zwanej seder – porządek i czytają historię wyjścia z Egiptu, czyli Hagadę. Wierni przy stole muszą się poczuć tak, jak ich bracia i siostry w pośpiechu opuszczający dom niewoli, Egipt. W Księdze Wyjścia jest napisane, jak należy obchodzić uroczystość: „biodra wasze przepasane, sandały na waszych nogach i laska w waszym ręku” (12, 11).

Tego dnia Żydzi powinni odnaleźć w sobie niecierpliwość, zmęczenie, lęk, niepewność i mozół wędrówki, jakie towarzyszyły Izraelitom uchodzącym z kraju niewoli. Pesach ukazuje nowy początek w życiu potomków Jakuba, odkrywa tęsknotę za ziemią obiecaną. Najważniejsza jest jednak wolność, bo tylko człowiek wolny może czcić Boga.

Paweł Śpiewak, Dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego

Hagada na Pesach

W tradycji żydowskiej Pesach jest świętem wolności upamiętniającym wybawienie ludu Izraela z niewoli egipskiej. Trwa siedem dni (w diasporze osiem) od wieczora 14 nisan (marzec/kwiecień). Jest jednym z trzech świąt pielgrzymich, w czasie których Żydzi odwiedzali Świątynię w Jerozolimie. Jako święto rolnicze oznaczało w Palestynie początek zbiorów jęczmienia i koniec pory deszczowej. Nazwa Pesach (hebr. ominąć) nawiązuje do ostatniej z dziesięciu plag egipskich, czyli zagłady pierworodnych dzieci Egipcjan, która „ominęła” domy żydowskie. Nazywa się je także Chag hamacot, czyli Świętem niekwaszonego chleba, Świętem przaśników. 

Hagada na Pesach jest opowieścią o wyjściu Żydów z Egiptu. Tekst Hagady odczytuje się w czasie sederu – uroczystego posiłku rozpoczynającego święto Pesach. Książka powin — na znajdować się w każdym żydowskim domu, a nawet każdy dorosły powinien mieć swój egzemplarz. Najstarsze fragmen — ty Hagady to wersety biblijne, inne pochodzą z V w. p.n.e. – wczesnego okresu Drugiej Świątyni. Tekstom tym towarzyszą komentarze, błogosławieństwa, hymny, wyjaśnienia rytualne. Początkowo Hagadę na Pesach włączano do modlitewników, w późnym średniowieczu zaczęto ją spisywać oddzielnie. Powstało wiele pięknych iluminowanych rękopisów, należących dzisiaj do najcenniejszych zabytków sztuki żydowskiej.

Najwcześniejsze znane drukowane wydanie Hagady ukazało się ok. 1482 r. w Guadalajarze i liczy dwanaście stron. Ocenia się, że do naszych czasów ukazało się przynajmniej trzy tysiące edycji (A. Yaari w: Bibliography of the notuje dwa tysiące siedemset siedemnaście różnych wydań). Pierwsze ilustrowane wydanie ukazało się w Pradze w roku 1526 w oficynie Gerszoma Szlomo Kohena Katza i jego brata Gronema. Należy do najpiękniejszych żydowskich książek wydrukowanych w XVI wieku. Wydanie to było następnie wielokrotnie naśladowane. Kolejne istotne wydanie, które wprowadziło nowe ilustracje, ukazało się w Mantui w roku 1560. Ta edycja również służyła jako wzór dla wielu kolejnych wydań, między innymi weneckich z 1599, 1601, 1603 i 1604 roku, które wprowadziły serię sie — demnastu sztychów umieszczanych u dołu strony. Z kolei w 1609 roku, również w Wenecji, Israel Zifroni zaplanował wydanie, wytłoczone w oficynie Zoana di Gary, z nowymi ilustracjami i pewnym nowym pomysłem – na początkowej stronie umieścił serię małych obrazków przedstawiających kobietę i mężczyznę ubranych według obowiązującej mody, którzy uczestniczą w kolejnych etapach obchodów Pesach. Podobnie przedstawiono dziesięć plag egipskich. Sposób ten powielano w wielu kolejnych wydaniach. Natomiast amsterdamskie wydanie z roku 1695, wzorowane na weneckich, udoskonaliło ilustracje, wprowadzając miedzioryty. Artystą był Awraham ben Jaakow, wcześniej protestancki kaznodzieja, którego inspiracją były przedstawienia biblijne Matthew Meriana Starszego. Na końcu książki dodano też po raz pierwszy w żydowskich publikacjach mapę Palestyny. Weneckie wydania były szeroko naśladowane na południu Europy, natomiast amsterdamskie miały duży wpływ na Hagady wydawane przez aszkenazyjczyków. Najstarszą w zbiorach Żydowskiego Instytutu Historycznego jest Hagada wydana w Sulzbach w 1731 roku, opisana w książce Magdaleny Bendowskiej i prof. dr. hab. Jana Doktóra „Świat ukryty w księgach” pod nr 32.

Józef Budko

Józef Budko (1888 Płońsk – 1940 Jerozolima) był malarzem i grafikiem – uprawiał akwafortę i drzeworyt. Ukończył Szkołę Rysunkową w Wilnie oraz Akademię Sztuk Pięknych w Berlinie, gdzie studiował pod kierownictwem Herman — na Strucka. Do roku 1933 mieszkał w Berlinie, a następnie wyemigrował do Palestyny. W 1935 roku został dyrektorem otwartej na nowo Szkoły Rzemiosł Artystycznych „Nowy Becalel” w Jerozolimie. W twórczości artysty dominowała tematyka religijna obejmująca sceny biblijne i przedstawie — nia świąt żydowskich.

Hagada Józefa Budki

W latach 1916–1917 Józef Budko wykonał cykl grafik do Hagady na Pesach. Odbite w sepii na bibułce akwafor — ty charakteryzują się precyzyjnym rysunkiem, miękką i giętką kreską. Występujący na większości akwafort mo — tyw winorośli symbolizuje lud Izraela, a winne grono – Ziemię Obiecaną. Wśród rycin znalazły się liczne ozdobne inicjały słów hebrajskich rozpoczynających poszczególne fragmenty opowieści o wyjściu narodu izraelskiego z Egiptu. 
Cykl akwafort na Pesach liczy dwadzieścia sześć rysunków. Powstał na zamówienie oficyny R. Löwit–Verlag. W sumie odbito piętnaście egzemplarzy. Teczka znajdująca się w zbiorach ŻIH nosi numer 10. W formie książkowej Hagadę z ilustracjami Budki wydawnictwo to wydało drukiem w 1921 roku w Berlinie.

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem