znaki zodiaku

(hebr. maz(z)alot = gwiazdozbiory [galgal ha-maz(z)alot = zodiak]; jid. mazołes) – motyw bardzo często występujący w żydowskiej sztuce kultowej. W BH na określenie gwiazdozbiorów użyto tylko raz (w l.mn.) nazwy mazalot (2 Krl 23,5). O zodiaku nie ma wzmianki w Talmudzie. Wspomina się natomiast o nim w Sefer Jecira, gdzie z.z. przyrównano do dwunastu organów ciała ludzkiego. Z.z. pojawiają się w mozaikach pierwszych synagog (Hammat – IV w.; Bet Alfa – VI w.), później odnajdujemy je w średniowiecznych iluminowanych manuskryptach. Hebrajskie nazwy z.z. są odpowiednikami nazw łacińskich. W tradycji żydowskiej każdemu z dwunastu z.z. przyporządkowano jedno z Dwunastu Plemion Izraelskich (Efraim – Waga; Menasze – Skorpion; Beniamin – Strzelec; Dan – Koziorożec; Aszer – Wodnik; Neftali – Ryby; Juda – Baran; Issachar – Byk; Zabulon – Bliźnięta; Ruben – Rak; Symeon – Lew; Gad – Panna). Każdy z tych znaków jest także symbolem innego miesiąca (por. kalendarz żydowski). Popularne zawołanie Mazł tow! (jid., Na szczęście!), które towarzyszy tłuczeniu kieliszka przez pana młodego po zakończeniu ceremonii zaślubin (ślub), znaczy dosł. „Szczęśliwej gwiazdy!”; „Niech twój znak zodiaku [gwiazda] będzie dobry!”). Te słowa, wraz ze z.z., rutynowo umieszczano na amuletach, zawieszanych nad położnicą i na ketubach ślubnych. Miały one być antidotum na złe moce i zapewnić szczęście nowo narodzonemu dziecku lub młodemu małżeństwu. Z.z. zdobiono kołnierze tac rytualnych, na których było kładzione dziecko podczas ceremonii pidjon ha-benwykupu pierworodnego. Powszechnie wykorzystywano je także w polichromiach pol. synagog (np. najbardziej znanymi są z.z. przedstawione na polichromiach sufitowych synagog w Chodorowie i Gwoźdźcu). W literaturze talmud. do z.z. przyrównywano historię Izraela, a także życie człowieka (Midrasz Pesikta Raba, VI w.): kiedy człowiek się rodzi, jest delikatny jak jagnię (Baran), potem wyrasta na Byka, poznaje dobro i zło (Bliźnięta). Początkowo słaby i nieporadny jak Rak, później silny jak Lew; gdy grzeszy (Panna) – Bóg sądzi jego winy na Wadze; jeśli nie poprawia się – zsyła go do szeolu, gdzie ryje podziemne korytarze (Skorpion). Dzięki modlitwom żyjących, Bóg wydobywa go z gehenny i wystrzela naprzód jak strzałę (Strzelec); obmyty czystą wodą z dzbana (Wodnik), człowiek staje się niewinny, jak nowo narodzone koźlę (Koziorożec) i wzrasta w szczęśliwości w raju, w części przewidzianej dla sprawiedliwych; jest jak Ryba w wodzie. (Por. studnia)

Autor hasła: Magdalena Sieramska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand