wiernik

(jid., wiernik; hebr. neeman) – w dawnej Rzeczpospolitej urzędnik gminy żydowskiej, ziemstwa, okregu lub członek senioratu Sejmu Żydów Korony (por. gminy żydowskie w Polsce; seniorat ziemski i okregowy). Zasadniczym zadaniem w. wszystkich trzech szczebli samorządu żydowskiego były sprawy finansowe. W poszczególnych gminach odmienne były zasady dotyczące liczby urzędujących w., np. w 1715 w kahale tykocińskim było ich pięciu, w tym dwóch „wyższych” i „średnich” oraz jeden „niższy”. Podział ten odpowiadał trójstopniowej strukturze społecznej ludności żydowskiej, składającej się z górnych warstw oraz pospólstwa i plebsu. W gminie lwowskiej w. nadzorował dochody kahalne i zastawy, wpisywał do pinkasu gminnego wszystkie dochody i wydatki gminy, a pod koniec roku składał sprawozdanie władzy kahalnej; był on zarazem trybunem lud., broniącym pospólstwo przed oligarchią kahalną; pilnował koszerności wina (por. prawa dotyczące żywności), rzetelności miar i wag; zatrudniał stróża nocnego; sprawował kontrolę nad stanem liczebnym gminy (okresowo sporządzał spisy ludności). W Krakowie w. sprawowali pieczę nad czystością ulic i spokojem w nocy. W. ziemscy i okregowi, wraz z marszałkiem terenowej administracji kahalnej, każdego roku podpisywali dyspartymenty (zestawienia) podatku pogłównego i przekazywali je do Skarbu Koronnego. Podobnie jak w. gminni, byli też kasjerami; wpłacali m.in. wspomniany podatek władzom skarbowym. Prowadzili oddzielne księgi rachunkowe, do których wpisywali roczne dochody i wydatki ziemstwa bądź okregu. Komisarz Skarbu Koronnego ustanowił specjalnego w. przy Trybunale Skarbowym w Radomiu dla reprezentowania interesów władz samorządu żydowskiego. W XVII i na pocz. XVIII w. w Koronie był tylko jeden w. Sejmu Żydów Korony. Wraz ze wzrostem liczby spraw podatkowych oraz powiększeniem się długów, zaczęto wybierać kilku w. Do 1743 kadencja w. sejmowego nie była konkretnie ustalona, w tymże roku Trybunał Skarbu Koronnego nakazał władzom Waadu wybierać w. sejmowego co cztery lata, tak jak i marszałka Sejmu Żydów Korony.

Autor hasła: Anatol Leszczyński

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem