terytorializm

nurt w łonie syjonizmu, zmierzający do poszukiwania alternatywnych do Palestyny miejsc dla osadnictwa żydowskiego w warunkach kulturalnych, religijnych i – możliwie jak najszerszej – politycznej autonomii. Ruch ten powstał w efekcie rozłamu, który nastąpił podczas VII Światowego Kongresu Syjonistycznego (Bazylea 1905), po odrzuceniu ugandyjskiego planu osiedlenia i potwierdzeniu, że jedynie Palestyna może być miejscem powstania państwa i celem masowej emigracji Żydów, organizowanej przez generalny nurt syjonizmu. Wówczas 40 delegatów, pod przywództwem pisarza z Anglii, Israela Zangwilla (1864-1926), założyło Jewish Territorial Organization (JTO; Światowa Organizacja Terytorialistyczna) o zasięgu ogólnoświatowym. Siedzibą jej biura centralnego był Londyn, a najważniejszą agendą – tzw. komitet geograficzny, poszukujący najlepszych warunków dla żydowskiego osadnictwa w „Itoland”. Do końca I wojny światowej ruch ten był szczególnie silny w Królestwie Polskim. Opublikowanie deklaracji Balfoura (1917) przyczyniło się do rozwoju syjonizmu i osłabienia w jego łonie nurtu terytorialistycznego. JTO została rozwiązana w 1925. W latach 30. XX w. restrykcje brytyjskie przeciw żydowskiemu ruchowi imigracyjnemu do Palestyny, a następnie rosnące zagrożenie europejskich skupisk żydowskich przez faszyzm i falę antysemityzmu, doprowadziły do odrodzenia t. Powstające wówczas organizacje miały lokalny charakter. Najważniejszą z nich była Freeland Movement for Jewish Territorial Colonization, utworzona w Wlk. Brytanii, działająca do 1948. Nie wszystkie tego typu inicjatywy były dziełem terytorialistów z przekonania, lecz bywały wymuszone zagrożeniami ze strony faszyzmu i antysemityzmu. Jedną z nich był powstały w Polsce w 1938 Żydowski Komitet do Spraw Kolonizacji, pod kierownictwem M. Schorra, przewodniczącego polskiego oddziału Agencji Żydowskiej.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand