strefa [stałej] osiadłości (osiedlenia)

od ros. czerta [postojannoj jewriejskoj] osiedłosti (hebr. tchum ha-moszaw; jid. tchum-hamojszew) – określenie terenów w carskiej Rosji, na których Żydzi mogli się legalnie osiedlać. Po I rozbiorze Polski Żydom zezwolono zamieszkiwać w ich starych siedzibach oraz na ziemiach zdobytych w wojnie z Turcją nad Morzem Czarnym i na wschodnim brzegu Dniepru (z Krymem, Jekaterynosławiem, Czernihowem, Homlem, Mohylewem, Witebskiem). Obszar ten rozszerzano poza granice zaboru: w 1799 – na Kurlandię; Statutem o urządzeniu Żydów z 1804 – na Astrachań i północny Kaukaz; a w 1812 – na Besarabię. Po utworzeniu Królestwa Polskiego (1815) jego ziemie oficjalnie nie zostały włączone do s.o.; ich dotychczasowi żydowscy mieszkańcy mogli tu mieszkać nadal, natomiast ich współwyznawcom spoza granic Królestwa – do 1868 – bez specjalnych zezwoleń nie wolno było przenosić się do Kongresówki. Na terenie s.o. ludność żydowska była poddana licznym ograniczeniom prawnym. Pewne obszary stopniowo wyłączano z niej: w 1829 – Kurlandię; w 1835 – Astrachań i płn. Kaukaz; w 1843 – strefę przygraniczną; oraz poszczególne miasta, np. Rostów (1887), Jałtę (1893). W 1891-1892 przeprowadzono akcję wysiedlania Żydów z Moskwy. Choć od pocz. XX w. s.o. została rozszerzona o ok. 300 miejscowości, próby doprowadzenia do jej zniesienia przez Dumę Państwową, podejmowane w 1910-1911, spełzły na niczym. W czasie I wojny światowej zezwolenie na osiedlanie się żydowskich uchodźców w centralnej Rosji (1915) w praktyce oznaczało kres istnienia s.o., zniesionej oficjalnie przez Rząd Tymczasowy po rewolucji lutowej (1917).

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand