sandak

(sandek) (hebr., słowo pochodzące od grec. syndikos = opiekun, także osoba pomagająca podczas rozprawy sądowej – adwokat; bądź – co bardziej prawdopodobne – od synteknos = dosł.: „wraz z dzieckiem”, brat mleczny,                                                                                                                                                                                     przen.: towarzysz ojca) – osoba, która trzyma dziecko na kolanach podczas obrzezania; w przybliżeniu – odpowiednik ojca chrzestnego w kulturze chrześcijańskiej. Słowo s. ma wiele synonimów; w Europie najbardziej rozpowszechnionym było określenie kwater (współcz. role s. i kwatera są różne; s. trzyma chłopca podczas obrzezania, a kwater wcześniej odbiera dziecko z rąk rodziców, niesie je i oddaje mohelowi), a poza tym – baal brit, baal brit mila (hebr., dosł.: „pan [mistrz] obrzezania”), tofes ha-jeled (hebr., trzymający dziecko), aw szeni (hebr., drugi ojciec), szali'ach (hebr., wysłannik [zastępujący ojca]). Funkcja ta była wynikiem konieczności dodania mohelowi do pomocy osoby asystującej, która mogła unieruchomić chłopca w czasie obrzędu. Zaproszenie do jej sprawowania traktowano jako wielki zaszczyt. Jeśli ktoś za s. miał znanego uczonego, uważano to za przywilej. Jednak najczęściej – jeśli żył dziadek dziecka – właśnie jemu powierzano tę rolę. Jeśli osobą, która przynosiła dziecko i przekazywała je mohelowi była kobieta, wówczas zw. ją sandakit bądź kwaterin. Kwestią dyskusyjną było, czy jedna osoba może być kilkakrotnie s. w tej samej rodzinie. Elijahu ben Salomon Zalman, wydając w tej sprawie decyzję pozytywną, podnosił równocześnie przeciw niej zastrzeżenie, związane z obawą przed „złym okiem” (por. urok). Podczas ceremonii obrzezania po prawej stronie s. ustawiano „krzesło Eliasza”. Często pozostawiano je w tym samym miejscu przez trzy dni, które uważano za najniebezpieczniejsze dla dziecka, poddanego obrzezaniu. (Zob. też Wachnacht)

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand