sądy żydowskie świeckie

instytucje sądownicze funkcjonujące w dawnej Polsce w większości gmin żydowskich jako: sądy kahalne (gminne) albo sądy cechowe (brackie), obok sądów o charakterze religijnym (be(j)t din; Be(j)t Din ha-Gadol) i mieszanym (sąd dla legalizacji dokumentów, tj. wszelkich umów pisanych, złożony z rabina, dwóch sędziów [ daj(j)anów] i dwóch kahalników; oraz Trybunały Sejmowe żydowskie). Sprawowała je jednoosobowo (w sprawach mniej ważnych) lub kolegialnie starszyzna kahalna (seniorowie, ławnicy, radni kahalni i rabin) albo sędziowie cechowi (braccy), wraz z rabinem cechowym. Do kompetencji sądów kahalnych należało rozpatrywanie części spraw karnych oraz ściśle określonego działu spraw cywilnych (sporów dotyczących arendowania, wynikających z rozdziału podatków państw. lub pańskich, nieuczciwej konkurencji – jeśli wartość przedmiotu przekraczała 10 złp; rozstrzyganie sporów dotyczących przedmiotów mniejszej wartości mogło być dokonywane zarówno przez sądy rel., jak i świec., zależnie od decyzji stron). Rozpatrywały też sprawy związane z rozmaitymi wykroczeniami religijnymi, (bowiem sądy rel., nie mogąc w diasporze stosować kar – śmierć, biczowanie itp., przewidzianych prawem talmud. dla poszczególnych wykroczeń, zrezygnowały w ogóle z zajmowania się nimi, zaś sądy kahalne próbowały kompromisowo godzić prawo kanoniczne z prawem obowiązującym w kraju), nieposłuszeństwem wobec rozporządzeń zwierzchności (podatki, dzierżawy, zarządzenia targowe). Jednak wszystkie wykroczenia, nie zagrażające ogółowi członków gminy, były rozpatrywane przez sądy religijne. Sąd kahalny skazywał przestępcę na karę w sytuacji recydywy, o której orzekał bet din. Sądzenie spraw gardłowych oraz czynów kolidujących z krajowym ustawodawstwem karnym także nie należały do kompetencji sądów kahalnych, ale państw. władz sądowych. W całym postępowaniu sądy kahalne musiały kierować się przepisami prawa żydowskiego, stosując jednocześnie pewne ściśle określone w uchwałach sejmowych albo w regulaminach partykularnych modyfikacje. Sądy cechowe, w których skład wchodzili sędziowie cechowi z wyboru (wyjątkowo z nominacji nadanej przez wojewodę lub podwojewodziego), rozciągały władzę sądowniczą nad członkami danego cechu, szczególnie w sprawach związanych z cechem lub wykonywaniem zawodu; rozpatrywały sprawy między członkami cechu, członkami cechu a samym cechem, czeladnikami i majstrami, oraz – w niektórych cechach – także sprawy cywilne i karne. (Zob. też Sanhedrin)

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem