puryc (purec)

(jid.; hebr. poric, od p(e)ric = dziki, barbarzyński, okrutny, srogi) – początkowo określenie odnoszące się do człowieka gwałtownego, samowolnego, grabieżcy. W okresie staropolskim stało się synonimem słowa „szlachcic”, na co miały wpływ doświadczenia społeczności żydowskiej, zwłaszcza z czasów tzw. potopu wojen oraz rozkładu demokracji szlacheckiej. Semantycznie była to projekcja dramatycznych przeżyć, związanych z pańską samowolą, ale równocześnie podkreślenie obcości wobec związanego z nią systemu wartości, a w domyśle – przedstawienie Żyda, jako człowieka podporządkowanego Prawu, związanego z siłami ładu i pokoju. W XIX w. ponownie nastąpiła zmiana zakresu znaczeniowego tego pojęcia i w ustach ortodoksów – zwłaszcza chasydów – zaczęło ono oznaczać żydowskiego zamożnego, wyemancypowanego (emancypacja) zwolennika przemian kulturowych w duchu haskali, a potem także akulturacji i asymilacji (również bogacza bądź „złotego młodzieńca”). On to bowiem – zgodnie z hierarchią wartości, wyznawaną we wspomnianych kręgach – był buntownikiem, a więc i gwałtownym burzycielem tradycji, stanowiącej fundament ładu, porządku i pokoju. W toku przemian, słowo p. zachowało swe podstawowe znaczenie semantyczne, a zmiany jego zakresu odzwierciedlają skomplikowane doświadczenia historycznego Żydów polskich.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand