przywileje (statuty) generalne

akty prawne nadawane społeczności żydowskiej przez władców, regulujące jej sytuację w państwie, nadające jej rangę odrębnego stanu. Pierwsze w średniowiecznej Europie p.g. nadał w 1157 Żydom niemiecki cesarz Fryderyk Rudobrody, w 1244 Żydom austriackim – Fryderyk II Bitny, w 1251 Żydom węgierskim – Bela IV, a w 1254 Żydom czeskim – Przemysł II Ottokar. Zalążkiem p.g. Żydów polskich był przywilej księcia kaliskiego, Bolesława Pobożnego, z 1264 (Żydom śląskim przywileje nadali: Henryk IV Probus w 1273, Bolko I Świdnicki w 1295 i Henryk III Głogowski w 1299; Statut Kaliski). Przywilej Bolesława Pobożnego został w 1334 rozszerzony na Żydów w całej Polsce przez króla Kazimierza I Wielkiego, który potwierdził kilkakrotnie (1364, 1367) zmienione i uzupełnione jego wersje (por. Kazimierza I Wielkiego polityka wobec Żydów). P.g. ponownie zostały potwierdzone przez Kazimierza Jagiellończyka w 1453 (por. Kapistrano Jan de). Fundamentem sytuacji prawnej Żydów na Litwie były przywileje wydane w 1388-1389 przez Wielkiego Księcia Witolda. P.g. były modyfikowane i potwierdzane przez większość kolejnych władców, szczególnie w okresie osłabienia władzy królewskiej w 2. połowie XVII i XVIII w. Żydzi wielkopolscy w 1669 otrzymali od Michała Korybuta Wiśniowieckiego potwierdzenie zbioru p.g. i prowincjonalnych, aprobowanego przez następnych władców. Przywileje Żydów małopolskich potwierdzili m.in. królowie Jan III Sobieski (1676; por. Jan III Sobieski a Żydzi polscy), August III (1735) oraz Stanisław August Poniatowski (1765; łącznie z przywilejami Żydów krakowskich). Zagwarantowana odrębność stanowa Żydów stała się przedmiotem dyskusji w dobie Sejmu Czteroletniego.

Autor hasła: Paweł Fijałkowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem