prozbul

(hebr., od grec. pros boulé = przed sądem) – zasada prawna wprowadzona w I w. n.e. przez rabiego Hillela, pozwalająca ominąć biblijny przepis o konieczności anulowania wszelkich długów w roku szabatowym, zgodnie z obowiązującym prawem szmit(t)a, dzięki aktowi spisanemu w sądzie (be(j)t din) przez pożyczkodawcę, fikcyjnie przekazującego ów dług na własność sądu. Według interpretacji Hillela, biblijne prawo szmita, dotyczyło bowiem długów zaciągniętych u osób prywatnych, a nie instytucji. Pożyczkodawca występował więc odtąd jako reprezentant sądu i miał prawo ściągnięcia należności w dowolnym czasie. Wraz z upływem lat, zaprzestano spisywania owych aktów i poczęło obowiązywać tylko ustne oświadczenie o przekazaniu długów. W XVI w. rabin M. Isserles w komentarzu do Szulchan Aruch pisał, że w Europie nie stosuje się p., jako że nie obowiązuje tu prawo szmita. Zasada wprowadzona przez Hillela – choć początkowo budziła kontrowersje wśród innych uczonych – stanowiła ważny casus w dziejach interpretacji Prawa. Dowodziła bowiem, że nawet oczywiste przepisy biblijne można zinterpretować w sposób korzystny dla zainteresowanego, niejako „obchodząc” je. Uznanie owej zasady legalizowało poniekąd tę metodę działania. Na tej podstawie ortodoksyjny odłam wyznawców religii mojżeszowej stworzył nowy zbiór przepisów prawnych, często dość daleki od pierwowzorów biblijnych, jednak ułatwiający funkcjonowanie we współczesnym świecie (por. np. e(j)ruw).

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem