pogłówne

(jid. kop gełt; hebr. mas gulgolet)w dawnej Rzeczpospolitej najważniejszy podatek płacony przez Żydów na rzecz skarbu, przeznaczony na potrzeby wojskowe. U schyłku średniowiecza (1466) Żydzi płacili p. na równi z mieszczanami. Dopiero w 1549 (lub według innych badaczy, w 1563) wprowadzono specjalnepogłówne żydowskie” w wysokości 1 zł od głowy, które obowiązywało wszystkich, za wyjątkiem najuboższych. W 1580 p. zostało zryczałtowane, a o jego rozkładzie na poszczególne ziemstwa żydowskie i gminy decydował Sejm Żydów Polskich i sejmiki ziemskie (por. gminy żydowskie w Polsce). Od 1662 w Koronie p. mieli płacić wszyscy Żydzi, którzy ukończyli ósmy rok życia, a w Wielkim Księstwie Litewskim – od 1678 – Żydzi powyżej dziesiątego roku życia; jednak niebawem powrócono do dawnych zasad ryczałtu. W 1764 Sejm uchwalił powszechny spis „głów żydowskich” i p. w wysokości 2 zł od głowy (podniesione w 1775 do 3 zł), z wyjątkiem dzieci poniżej jednego roku życia. W zaborze austriackim Żydzi płacili p. do 1848, w zaborze ros. – do 1862. Mimo że wielu Żydów uchylało się od płacenia tego podatku, dla XVI-XVIII w. rejestry p. stanowią podstawę szacunków demograficznych ludności żydowskiej. (Zob. też: Podskarbi Wielki Koronny; Porządek żydowski)

Autor hasła: Paweł Fijałkowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand