poganin

termin wywodzący się z łaciny (paganus = wieśniak), który nie ma właściwie odpowiednika w języku hebrajskim i najbardziej jest zbliżony do pojęć goj (w jego późniejszym zakresie znaczeniowym) bądź nochri (hebr., obcy, obcokrajowiec); w kulturze żydowskiej w praktyce oznaczający nie-Żyda, tj. osobę nie zrodzoną z matki-Żydówki bądź taką która nie przyjęła judaizmu. Istotną przy tym rolę odgrywało rozróżnienie na kategorie: ger toszaw (hebr., dosł.: obcy rezydent), do której zaliczano ludzi przestrzegających praw Noachidów, w przeciwieństwie do AKUM. Wyznawcy chrześcijaństwa i islamu zasadniczo są zaliczani do pierwszej z nich. I choć Majmonides uznał, że chrześcijanie na to nie zasługują, z racji ich wiary w Trójcę Świętą, jednak większość komentatorów – w tym tosafiści i J. ben E. Karo – była przeciwnego zdania. P., będący ludźmi sprawiedliwymi oraz zachowujący prawa Noachidów, także będą mieli udział w Przyszłym Świecie (Olam ha-Ba). W Talmudzie również istnieje rozróżnienie między p., którzy szanują życie ludzkie (np. Grecy) oraz lekceważącymi je (np. Persowie). Wiele przepisów halachicznych stwarzało przegrody między Żydami a p.; wznoszono je przede wszystkim dla obrony własnej religii, m.in. zakazując: sprzedaży p. specyficznych części ubioru żydowskiego (np. cyces); formułowania kontraktów z p., mogących wymuszać naruszenia prawa żydowskiego; spożywania niektórych koszernych potraw lub płynów (kaszer), jeśli zostały sporządzone przez p. (np. wina które mogło służyć do celów rytualnych; por. też biszul nochri). Przegrody te służyły także utrzymaniu własnej tożsamości, np. zakazy: nauczania p. Tory, powoływania na świadków przed religijnym sądem żydowskim (be(j)t din), a zwłaszcza zawierania małżeństw mieszanych, które traktowano jako odejście od judaizmu, co wiązało się z obchodzeniem żałoby po osobach łamiących ów zakaz. Równocześnie jednak zalecano stosowanie wobec p. standardów moralnych, podobnych do tych, które obowiązywały wobec współwyznawców (np. wspieranie ubogich, odwiedzanie chorych). Procesy emancypacyjne w XIX w. (emancypacja) oraz powtarzające się coraz częściej akty przekraczania murów getta kulturowego przyniosły ze sobą wzmożenie kontaktów między Żydami i p. W rezultacie, prowadziło to do liberalizacji stosunków ze światem nieżydowskim, a pośrednio zdynamizowało też procesy asymilacyjne (asymilacja). (Por. też: goj; jok; siksa; szajgec; chuk(k)at ha-goj)

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem