peruka

(hebr. pea nochrit = dosł.: cudzy lok; jid. szajtł, od niem. Scheitel = wierzchołek [głowy]). Początkowo była noszona dla okrycia łysiny bądź dla ozdoby. Jeszcze w Misznie, w traktacie Szabat, dopuszczano jej noszenie przez niewiasty w dniu szabatu, ale jedynie w obrębie domostwa. Jednak Miszna nakazywała kobietom też zakrywać włosy (por. czepiec); nakaz ten wywodzono z biblijnej Księgi Liczb (5,18). Niewiasta, która tego nie czyniła, wychodząc z domu, dawała tym samym swemu mężowi powód do rozwodu. Odkryta głowa stała się znakiem – symbolem niezamężnej dziewczyny. Żydom nie wolno było modlić się w obecności kobiety, której włosy pozostawały odkryte. W czasach biblijnych i talmudycznych niewiasty – na znak skromności – nakrywały głowy chustą (szalem); uważano bowiem, że piękne włosy mogą przyciągać uwagę mężczyzn, zarówno Żydów, jak i gojów. Niektórzy uważają ten zwyczaj za symboliczny znak, przypomnienie grzechu, popełnionego przez Ewę w raju. Później zamężnym kobietom strzyżono włosy na głowie bądź golono je. Już w średniowieczu Żydówki – dla uczynienia swego wyglądu bardziej atrakcyjnym – używały p. Wielu moralistów potępiało tę innowację. Jednak obyczaj ten z czasem upowszechnił się, i pod koniec XVIII w. nawet kobiety z kręgów ortodoksyjnych już nosiły p. Zwyczaj noszenia ich nie przyjął się nigdy wśród Żydów sefardyjskich; był też zwalczany przez zwolenników judaizmu reformowanego. W Królestwie Polskim w 1853 Rada Administracyjna wydała postanowienie, zakazujące kobietom żydowskim tradycyjnego golenia głów. Rabinów, uczestniczących w obrządkach ślubnych, zobowiązywano, by nie dopuszczali do spełniania tej czynności. Za nieposłuszeństwo wobec owego postanowienia, kobietom groziła kara pieniężna, rabinom zaś zamknięcie w „domu poprawy” na 2-3 lata, z utratą niektórych szczególnych praw i przywilejów; zaś w przypadku powtórzenia przestępstwa – „oddanie do wojska bez zaliczenia”, a jeśli okazaliby się niezdolnymi do służby wojskowej – odesłanie do poprawczych rot aresztanckich na 10-12 lat. Postanowienie, prawdopodobnie pozostające martwą literą prawa, obowiązywało do końca 1865. Obecnie tylko w bardzo ortodoksyjnych środowiskach zamężne kobiety noszą nakrycie głowy przez cały czas; pozostałe zasłaniają włosy tylko podczas modłów w synagodze. W gminach ultraortodoksyjnych mężatki przykrywają ogolone głowy chustkami.

Autorzy hasła:

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem