pelikan

ptak kilkakrotnie wspominany w Biblii (Kpł 11,8; Ps 102,7; Iz 34,11; So 2,14); brak jednak całkowitej pewności, czy autorzy ksiąg biblijnych mieli na myśli właśnie tego ptaka. Jako p., przeszedł do biblijnej tradycji poprzez Septuagintę, w której hebrajskie słowo kaat zostało przetłumaczone właśnie w ten sposób. W Talmudzie na określenie p. użyto jednak słowa saknai. W tradycji chrześcijańskiej p. nakłuwający swoją pierś i karmiący lub ożywiający własną krwią pisklęta, symbolizuje Chrystusa. W kultowej sztuce żydowskiej bardzo często można spotkać postać ptaka z młodymi; przeważnie nie przypomina on jednak p., czasami – gołębia (por. gołębica) lub orła, który również nakłuwa dziobem swoją pierś, karmiąc młode. Niekiedy, np. w drewnianych szafach ołtarzowych synagog w Izabelinie i Zelwie, występował w tym charakterystycznym ujęciu, ale bez piskląt. Prawdopodobnie Żydzi przejęli to wyobrażenie od chrześcijan, nadając mu własną interpretację. W modlitwie porannej, odmawianej podczas święta Szawuot, Tablice Dziesięciorga Przykazań, a w szerszym znaczeniu Tora, którą Mojżesz otrzymał na Synaju, przyrównana została do piersi, z których wytryska mądrość – źródło życia wiecznego i pokarm dla niemowląt. Układ ten może więc symbolizować Torę lub boską Szechinę, karmiącą swój lud przykazaniami (Ps 136,25; 145,16). Dlatego też najczęściej wyobrażenie p. zdobiło drewniane szafy ołtarzowe, parochety oraz sukienki i tarcze na Torę. Wizerunkiem ptaka karmiącego pisklęta ozdabiano też macewy, przede wszystkim na grobach kobiet (por. symbolika nagrobków). Niewykluczone, że w takich wypadkach scena ta, nie tracąc nic ze swojej pierwotnej wymowy, mogła też symbolizować matkę i jej miłość do osieroconych dzieci. (Zob. też ptaki)

Autor hasła: Magdalena Sieramska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem