osadnictwo żydowskie na Dolnym Śląsku po II wojnie światowej

największe po wojnie skupisko ludności żydowskiej w Polsce. Projekt utworzenia na byłych terenach niemieckich osadnictwa żydowskiego był inicjatywą Żydów, którzy w czasie wojny znaleźli się w niemieckich obozach pracy na tym terenie. Ich idea pozostania i utworzenia na Dolnym Śląsku osiedla żydowskiego uzyskała poparcie rządu polskiego i centralnych instytucji żydowskich. Powstanie w czerwcu 1945 Wojewódzkiego Komitetu Żydów na Dolnym Śląsku rozpoczyna okres zorganizowanej działalności wielu instytucji żydowskich, partii politycznych, kongregacji itp. na tym terenie. Do stycznia 1946, tj. do czasu rozpoczęcia repatriacji (repatriacja Żydów polskich ze Związku Radzieckiego), na Dolnym Śląsku mieszkało około 18 tysięcy Żydów. Do kwietnia 1946 ich liczba wzrosła do około 90 tysięcy. Skupisko to liczyło ponad 40 miast i miasteczek, w których polscy Żydzi prowadzili działalność zawodową, kulturalną, partyjną. Istniały projekty stworzenia na Dolnym Śląsku autonomii żydowskiej, nie było jednak szans na zrealizowanie tego typu idei z przyczyn politycznych i społecznych. Latem 1946 nastąpiło załamanie osadnictwa żydowskiego na tym terenie. Wiązało się to z nasileniem emigracji Żydów z Polski po pogromie kieleckim. Zjawisko to dotyczyło Żydów w całej Polsce. W wyniku porozumienia między przedstawicielami rządu polskiego i polskich Żydów, półoficjalną emigrację Żydów z Polski skierowano przez tereny Dolnego Śląska. Wyciszenie nastrojów emigracyjnych jesienią 1946 i zahamowanie emigracji zimą 1947 rozpoczęło okres stabilizacji skupiska żydowskiego na tych ziemiach. Nieskrępowany rozwój osiedla żydowskiego trwał prawie przez dwa lata. Powstały nowe ośrodki kultury, szkoły, placówki zdrowia, biblioteki; swoją działalność prowadził teatr żydowski. Dolny Śląsk w tym czasie miał szczególne znaczenie dla polskich Żydów. Niektórzy decydowali się na przyjazd z Polski centralnej i zamieszkanie właśnie na tym terenie. Odgrywał on też ważną rolę w działalności żydowskich partii politycznych; był argumentem w zasadniczym ich sporze, dotyczącym kwestii wyjazdu Żydów z Polski. Doświadczenie Dolnego Śląska dawało podstawę sądzić, że można stworzyć na nowo skupisko żydowskie w Polsce. Następnym etapem w dziejach Żydów polskich było powstanie państwa Izrael i decyzja o emigracji z Polski kolejnych grup ludności żydowskiej. Duże znaczenie miały także zmiany polityczne, jakie się w tym czasie w kraju dokonywały. Stopniowo ograniczono Żydom możliwości swobodnego rozwoju. Na przełome 1949 i 1950 zlikwidowano bądź upaństwowiono wiele instytucji i placówek żydowskich. W latach 50. niewielka tylko część ludności żydowskiej na Dolnym Śląsku wiązała się z jedyną organizacją żydowską, jaką było TSKŻ. Emigracja Żydów w 1956 i 1968 w dużym stopniu dotyczyła mieszkańców Dolnego Śląska (por. Marzec '68). Odrodzenie życia żydowskiego na tym terenie nastąpiło dopiero w latach 90. XX w. Istniejąca we Wrocławiu Gmina Żydowska przejęła synagogę, utworzono ośrodek spotkań młodzieży, swoją działalność wznowiły różne instytucje żydowskie. (Zob. też: bricha; „Nowe Życie”)

Autor hasła: Bożena Szaynok

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem