orzeł

(hebrajski, neszer) – najczęściej spotykany – obok lwa i jelenia – motyw zdobniczy w żydowskiej sztuce kultowej. Zgodnie z licznymi metaforami biblijnymi (Wj 19,4; Pwt 32,11; Ps 17,8; 57,2; 61,5; 91,4), uosabia opiekę Bożą nad narodem wybranym. Wizerunek o. wieńczył większość żydowskich przedmiotów kultowych, takich jak: świeczniki chanukowe, balsaminki, świeczniki szabasowe, rim(m)onim, korony na Torę oraz nagrobki (symbolika nagrobków). W synagogach odnajdujemy go na szczytach aronot (ha-)kodesz, na bimach, sziwiti i w centralnych polach polichromii sufitowych (np. w Chodorowie). Bardzo często mamy do czynienia z dwugłowym o. heraldycznym. Z jednej strony, był to wyraz żydowskiej lojalności wobec władz, z drugiej zaś, forma ta mogła symbolizować Boga, karzącego i miłosiernego zarazem. W synagodze w Olkiennikach dwugłowy o. trzymał w szponach prawej łapy szofar (róg barani), którego dźwięk – zgodnie z tradycją – zapowie nadejście dnia Sądu Bożego (Jom ha-Din), zaś w szponach lewej – lulaw, będący symbolem ludzkości. Wizerunek o. w połączeniu z wyobrażeniem jelenia, lamparta, i lwa, któremu to przedstawieniu towarzyszy cytat z traktatu Pirke(j) Awot (5,23), oznacza lekkość, jaka powinna cechować człowieka, pragnącego wypełniać wolę Bożą. W podobnym kontekście porównanie takie występuje u proroka Izajasza (Iz 40,31).

Autor hasła: Magdalena Sieramska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand