nusach

(nosach) (hebr., od aramejskiego nuscha = kopia, stąd – kopia tekstu, tekst, wersja, wzór, styl) – termin używany w kilku znaczeniach, miedzy innymi w odniesieniu do: różnych wariantów tekstu (RASZItosafiści, na określenie różnych lekcji tekstu, wprowadzili hebr. termin girsa = wersja, wariant); tradycyjnych sposobów śpiewania modlitw (hebrajski, nusach ha-t(e)fil(l)a). Wymienione powyżej sensy pojęcia n. zbiegają się w najważniejszym i najpowszechniej używanym jego znaczeniu, rozumianym często jako synonim słowa minhag, a odnoszącym się do różnych rytów liturgicznych i modlitewnych, stosowanych przez większe społeczności żydowskie. Geneza ich kształtowania sięga tradycji, zrodzonych w starożytnej Babilonii i w Palestynie. Proces różnicowania dotyczył zwłaszcza przyswajania sobie przez różne społeczności poezji religijnej, kinot (kina), pij(j)utim (pij(j)ut) i s(e)lichot, który z biegiem czasu doprowadził do wykształcenia się rytów, a wśród nich: a) n. s(e)fard (styl sefardyjski), rozwinięty z tradycji babilońskiej w Hiszpanii, Portugalii, południowej Francji, części Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu; później przyjęty także przez część społeczności żydowskiej w Anglii, Holandii, Stanach Zjednoczonych, Izraelu i innych krajach; b) n. edot ha-mizrach (styl tzw. wschodniego doświadczenia [wschodniej przeszłości], wspólnot religijnych ze Wschodu), blisko związany z poprzednim, który rozwinął się w Afryce Północnej, Syrii, Iraku i Turcji; zachowany także we współczesnym Izraelu; c) minhag te(j)man (obyczaj kraju południowego [Jemenu]), powstały w Jemenie pod wpływem n. s(e)fard oraz modlitewników Saadi GaonaMajmonidesa; d) n. romania (styl rzymski, zwany też bizantyńskim), rozwijający się na terenie dzisiejszej Turcji i Grecji do XVI wieku, kiedy to uległ wpływom sefardyjskim; e) minhag italjani (ryt włoski), zachowany w gminach włoskich, prawdopodobnie najstarszy z rytów europejskich; f) n. aszkenaz (styl aszkenazyjski), ukształtowany w średniowieczu w Nadrenii, potem przeniesiony do Europy Wschodniej i Środkowej; jego odmianą jest minhag polin (ryt polski), od którego pochodzi minhag HAGRA (ryt HAGR-y, związany z postacią Elijahu ben Szlomo Załmana – Gaona z Wilna), który współcześnie jest najbardziej rozpowszechniony na świecie; g) n. ARI (ryt ARI-ego), przyjęty przez chasydów i związany z postacią I. Lurii, bazujący na rycie aszkenazyjskim, z domieszkami sefardyjskiego; h) n. achid (styl jednolity, tj. zunifikowany), tworzony w Izraelu po 1948, używany w izraelskiej armii.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem