neder

(hebr., ślubowanie; ślub; uroczysta obietnica; przysięga; zobowiązanie do złożenia ofiary; l.mn. nedarim) – solenne przyrzeczenie, podejmowane jako zobowiązanie wobec Boga, omówione w Księdze Liczb (30,1-16). W BH można odnaleźć kilka przykładów tragicznych konsekwencji podejmowania tego rodzaju ślubów. Szczególną ich formą było zobowiązanie się do jakiegoś rodzaju abstynencji (por. nazirejczyk). W starożytności najczęściej wiązały się one ze składaniem ofiar w Świątyni Jerozolimskiej. Po jej zburzeniu (70 n.e.) problem ten stał się przedmiotem rozważań, zebranych w talmudycznym traktacie Kodaszim; a podejmowania ślubowań i ich anulowania – w traktacie Nedarim; rozważania dotyczące kwestii nazireatu zawarto w traktacie Nazir. Mędrcy Talmudu byli przeciwni zbyt pochopnemu podejmowaniu zobowiązań, których niespełnienie czyniło niegodnym ich podmiot. Halacha przewiduje możliwość anulowania tego typu ślubowań, poprzez znalezienie przyczyn, dla których nie mogły być one spełnione, bądź warunków, które nie były znane w czasie ich podejmowania. W rezultacie niechętnego stosunku twórców Talmudu do ślubowań, praktyka ta uległa ograniczeniu. Nawet w dziele Szulchan Aruch J. ben E. Karo, w którym autor poświęcił sporo uwagi związanym z nią prawom, ślubowania zostały zaliczone do złych przyzwyczajeń; Karo skłaniał się ku stwierdzeniu, że lepiej jest ofiarować coś, nie czyniąc tego typu zobowiązania. Z tego wynikła praktyka używania w różnych układach tradycyjnej formuły bli neder (hebrajski, bez ślubowania). Wyjątek stanowiły śluby dotyczące składania ofiar na cele charytatywne i synagogalne, czynione przy wywołaniu do czytania Tory. Zwyczajowo też w dniu Rosz ha-Szana, poprzez złożenie deklaracji przed trzema osobami, które nie złożyły n. w ciągu ostatniego roku, ulegały anulowaniu wszystkie ślubowania. Jednak Szulchan Aruch w sprawie możliwości unieważnienia ślubowania nakazywał zasięgnąć opinii kolegium trzech uczonych, z których co najmniej jeden był w tej materii specjalistą. Jeśli chodzi o ślubowania, poczynione we śnie, to winny być one anulowane, przy czym najlepiej, by uczyniło to dziesięciu mężów, znawców Tory. Także Kol nidre(j) zawiera formułę anulowania złożonych zbyt pochopne ślubów. (Por. też nedawa)

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem