maca

(hebrajski, mac(c)a = placek, opłatek, ale też kłótnia, bójka, od maca [macac] = wyżąć, wycisnąć, wyssać; jidysz, mace), dawniej nazywana także przaśnikiem (przaśnikami) – suche, pozbawione wody, płaskie placki z niekwaszonego ciasta, zwany „chlebem nędzy” (hebrajski, lechem oni), spożywane głównie podczas święta Pesach, które upamiętnia wyjście Żydów z Egiptu. M. ma przypominać, że Żydzi uciekając z kraju niewoli, nie mieli czasu na wypiek chleba z użyciem zaczynu, wzięli więc na drogę właśnie takie placki, zagniecione naprędce z mąki i wody. Podczas ośmiu dni święta Pesach jada się m. zamiast chleba, a do potraw używa się wyłącznie mąki macowej, uzyskiwanej ze zmielenia m. Jeszcze do niedawna, a dziś wyłącznie w kręgach ortodoksyjnych, m. wyrabiano ręcznie, z mąki pochodzącej z wyselekcjonowanego ziarna (musi ono być suche, nie przerośnięte, bez zanieczyszczeń). Potrzebną doń wodę nabierano ze studni wykoszerowanym wiadrem (por.: prawa dotyczące żywności; kaszer; trefa; czystość rytualna), poprzedniego dnia, by przez noc odstała. Stoły i naczynia starannie szorowano, ciasto zagniatano nie dłużej niż przez 18 min, co pozwalało mieć pewność, że nie powstanie żaden przypadkowy zaczyn (chamec), który mógłby się stać przyczyną fermentacji. Współcześnie m. produkuje się maszynowo, ale dozór nad całym procesem przygotowania jest równie szczegółowy. Przede wszystkim jednak m. jest atrybutem ofiary pesachowej. Po upadku Świątyni Jerozolimskiej (70 n.e.) zastąpiła ona ofiarę z jagnięcia (baran). Z tego też powodu jedna z hebrajskich nazw święta Pesach brzmi Chag ha-Mac(c)ot (Święto Mac). Nad m. w czasie sederu odprawia się błogosławieństwo; jej kawałek, zwany afikomanem, służy jako talizman oraz przy dokonywaniu e(j)ruwu. W Europie Wschodniej, w tym na ziemiach polskich, w społecznościach ortodoksyjnych upowszechnił się zwyczaj wyrabiania dwóch rodzajów m. Wyrób tzw. maco szel micwo (jidysz, maca przykazania), zw. również maco szmuro bądź krócej szmuro lub też szmure-mace (jidysz), prowadzony był ze szczególną dbałością o koszerność, obejmującą nadzór nad ziarnem, od chwili zżęcia zboża. Była ona spożywana przez rodziny żydowskie, za wyjątkiem rabinów i ich najbliższych, tylko podczas sederu. W pozostałe dni, przeciętny człowiek kontentował się zwykłymi macami. (Zob. też: macówka; maot chit(t)im; Pesachim)

Autorzy hasła: Ninel Kameraz-Kos, Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem