kwartał żydowski

część miasta zamieszkiwana głównie lub wyłącznie przez Żydów. Zalążkiem k.ż. były średniowieczne ulice żydowskie (łac. platea judaeorum; Kraków 1304, Warszawa 1430), przy których mieszkali także chrześcijanie. Od XIII w. władze kościelne domagały się oddzielania siedzib żydowskich od chrześcijańskich, jednakże do XVI w. k.ż. z reguły nie posiadały ściśle określonych granic. Ich wytyczanie następowało wraz z pojawianiem się problemu przeludnienia miast; np. granice k.ż. w Kazimierzu pod Krakowem poszerzano w 1553, 1583 i 1608. Obowiązujące w obrębie k.ż. przywileje de non tolerandis christianis otrzymały gminy: krakowska – w 1568, poznańska – w 1633, a gminy litewska – w 1645. Granice k.ż. w Wilnie wyznaczył król Władysław IV w 1633. W obrębie k.ż. znajdowała się większość obiektów służących wspólnocie (por. gmina żydowska; gminy żydowskie w Polsce), tj. synagoga, be(j)t (ha-)midrasz, szkoły (por. talmud-tora), mykwa, rzeźnia rytualna, a niekiedy także cmentarz. Z biegiem czasu, na wydzielonym terenie wzrastała gęstość zabudowy i przeludnienie, co utrudniało utrzymanie na właściwym poziomie higieny i bezpieczeństwa (częste epidemie i pożary). Jedynie w mniejszych miastach, głównie prywatnych, w XVII-XVIII w. Żydzi posiadali znaczny stopień swobody osadniczej. W zaborze rosyjskim od 1822 k.ż. istniały jako rewiry żydowskie (w latach następnych założono wiele nowych), zniesione dopiero w 1862. W zaborach austriackim i pruskim ostateczne zniesienie terytorialnych ograniczeń osadnictwa żydowskiego w miastach nastąpiło w 1867.

Autor hasła: Paweł Fijałkowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand