„kazionne” szkoły

(od ros. kazionnyje jewrejskije ucziliszcza = rządowe żydowskie szkoły elementarne) – placówki oświatowe, działające w strefie osiadłości w Cesarstwie Rosyjskim i w Królestwie Polskim, organizowane i kierowane przez administrację państwową. Ich powstanie było efektem dążenia władz carskich do przyciągnięcia Żydów do szkolnictwa ogólnego, a pośrednio likwidacji odrębności kulturowej Żydów, którzy znaleźli się w imperium Romanowów wskutek rozbiorów Polski; oraz – w mniejszym stopniu – rozwoju haskali. Początek „k.”sz. dał ukaz carski z 1817 o ich otwarciu w Królestwie Polskim oraz zakładanie tego typu placówek w latach 20. i 30. XIX w. w strefie osiadłości. Ostatecznie dyskusje prowadzone w różnych ciałach doradczych na pocz. lat 40. XIX w. doprowadziły do wydania w 1844 ukazu o ustaleniu planu nauki w „k.”sz. w strefie osiadłości i w dwóch, mających powstać szkołach rabinów w Wilnie i w Żytomierzu. „K.”sz. miały się odtąd dzielić na dwa typy; I – szkoły dwuklasowe oraz II – trzy — lub czteroklasowe; językiem wykładowym miał być język rosyjski. Szkoły te miały m.in. podlegać chrześcijańskim nadzorcom, i jedynie przedmioty religijne mieli w nich wykładać Żydzi. W latach 60. w strefie osiadłości istniało ok. 90 dwuletnich „k.”sz. i 13 trzy — bądź czteroletnich; w Królestwie Polskim do 1862 otwarto zaledwie kilka takich placówek (głównie w Warszawie). Zostały one źle przyjęte przez ortodoksów, a ich tworzenie często przyjmowano publicznymi modłami pokutnymi i postami, uważając je za powszechne nieszczęście. Wobec szkół stosowano różne formy biernego oporu. Dopiero w 1862, po raz pierwszy, Żyd został mianowany inspektorem „k.”sz. (w Guberni Kijowskiej). W czasach panowania cara Aleksandra II przeprowadzono kilka drobniejszych reform tego szkolnictwa, które następnie podsumował ukaz z 1873. Generalnie doprowadził on m.in. do: ograniczenia liczby godzin, przeznaczonych na przedmioty związane z religią żydowską, które stały się nadobowiązkowymi; ograniczenia liczby samych placówek (miały istnieć tam, gdzie niedostateczne było szkolnictwo ogólne); położenia większego nacisku na rusyfikację uczniów. Był to efekt rozczarowania władz rosyjskich nikłą skutecznością tej formy nacisku na żydowską społeczność ortodoksyjną. Przed I wojną światową większe znaczenie zachowały „k.”sz. tylko w Guberni Wileńskiej.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem