jeleń

(hebr. ajal, cwi; jid. hirsz) – obok lwa, jeden z najczęściej używanych symboli w kultowej sztuce żydowskiej; znak pokolenia Neftalego (Rdz 49,21). Występował sam – biegnący lub siedzący, czasami dotykający głowy jedną z tylnych nóg (w pozycji tej przedstawiono go niezmiennie, począwszy od średniowiecza) lub w układach antytetycznych, flankując menorę, Drzewo Życia, Tablice Dziesięciorga Przykazań, koronę Tory. Jego wizerunek, razem z lwem, orłem i lampartem, któremu to przedstawieniu towarzyszy cytat z traktatu Pirke(j) Awot (5,23), symbolizuje jedną z cech człowieka sprawiedliwego, tj. szybkość, jaką powinien się on odznaczać w wypełnianiu woli Bożej. W iluminowanych manuskryptach hebrajskich – machzorach, hag(g)adach, Zwojach Estery – często można spotkać sceny polowań na j. lub na łanię. Być może, ma to związek z metaforami biblijnymi (Jr 16,16; Lm 1,6). Cwi, Naftali (hebr.), Hirsz (jid.) to także popularne imiona męskie, stąd czasami przedstawienie j. na nagrobkach, symbolizuje imię zmarłego. Przeważnie jednak nie ma ono nic wspólnego z osobą tam pochowaną. J. biegnący, spoczywający na wzgórzu czy pod drzewem, jest symbolem narodu izraelskiego, który – według jednego z midraszy – powróci z wygnania do ojczyzny swych przodków, a także znakiem odkupienia Izraela w czasach mesjańskich (Iz 35,6). W modlitwach wypowiadanych podczas święta Pesach, Żydzi prosili Boga, aby z chyżością łani lub j. przyspieszył ich wyzwolenie i zbawienie. (Por. też symbolika nagrobków)

Autor hasła: Magdalena Sieramska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand