inskrypcje na nagrobkach żydowskich

mają rozmaitą formę, rozmiary i treść, zależnie od miejscowych obyczajów (minhag) i stosownie do zasług zmarłego; zasadniczo różnią się od napisów spotykanych na nagrobkach katolickich. Pisane są alfabetem hebrajskim i dopiero w XIX w. zaczęły pojawiać się pełne lub częściowe zapisy w alfabecie łacińskim, przy czym Żydzi ortodoksyjni często umieszczali je z tyłu macewy. Zazwyczaj w i. na n.ż. pojawia się kilka stałych elementów: 1. formuła wstępna, występująca jako skrót (dwie litery) – na nagrobkach mężczyzn – „PN” (pe nun; akr. słów po nitman, mogący oznaczać: „tu został [leży] pochowany, tu jest pogrzebany, tu spoczywa”); na nagrobkach kobiet – „PT” (pe te(j)t; akr. słów po t(e)muna = tu [jest] ukryta); 2. wstęp w postaci cytatu biblijnego, albo nawiązującej doń sentencji, lub cytaty z Talmudu; 3. epitety pochwalne, dotyczące cnót zmarłego (często są to cytaty biblijne), jego tytuły (w stosunku do bogobojnych, mężów uczonych w Prawie – zazwyczaj more(j)nu = nasz nauczyciel, mistrz; rebew wypadku cadyka, a gdy był on też rabinem admor i inne), pełnione przez zmarłego urzędy i godności (rabin; daj(j)an, darszan, mag(g)id, mohel, sofer); 4. imię zmarłego, wyróżnione krojem, wielkością, ramką lub kolorem polichromii (obok hebrajskiego, jego odpowiednik w języku jidysz, np.: Cwi Hirsz; Zew Wolf; do poł. XIX w. najczęściej bez nazwiska), wraz z imieniem ojca (jeśli żył on jeszcze w chwili śmierci swego dziecka, wówczas pojawiał się akronim „NJ” (nun jod; słów nare jair = niech światło jego świeci); na nagrobkach kobiet – czasem – wraz z imieniem męża, a niekiedy także innych przodków; bywa, że pojawia się także miejsce pochodzenia oraz oznaczenie przynależności do rodu lewitów (ha-lewi) lub kapłanów (ha-kohen), najczęściej razem z formułą (w skrócie) „ZL” (zajin lamed; akronim słów zichrono liwracha; jid. zichrojne liwroche = błogosławionej pamięci) lub „AH” (ajin he; akr. słów alaw [alejcha] ha-szalom = niech spoczywa w pokoju); 5. data śmierci, czasem także pogrzebu, pisana literami alfabetu hebrajskiego (niekiedy ustawionymi według wartości rosnącej), tworząc słowa; czasem litery te przestawiano, by uniknąć słów o „złym” znaczeniu, wyróżnionymi kropką lub w inny sposób, podana zgodnie z kalendarzem żydowskim (rok według tzw. małej rachuby; hebr. li-frat katan, tj. bez podawania liczby tysięcy; por. dat żydowskich obliczanie); 6. zakończenie, najczęściej w postaci akronimu „TNCBH” (taw, nun, cade, be(j)t, he – słów tehi niszmato c(e)rura bicror ha-chajim, formuły nawiązującej do 1 Księgi Samuela (25,29): „Niech jego (jej) dusza będzie dobrze zamknięta w woreczku życia”, tzn. niech dusza jego ma udział w życiu wiecznym), oraz słów amen lub sela. Często pierwsze litery kolejnych wersów tekstu, wyróżnione wielkością bądź kropką, tworzą akrostych powtarzający podane już wcześniej imię zmarłego, całość zaś rymuje się.

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand