haskala robotnicza

okres w dziejach żydowskiego ruchu robotniczego bezpośrednio poprzedzający powstanie nowoczesnych partii socjalistycznych; określenie odnoszące się zasadniczo do zjawisk zaobserwowanych w Wilnie w latach 80. XIX w., choć przykłady podobnej ewolucji można wskazać także np. w środowisku warszawskim (por. Stowarzyszenie Subiektów Handlowych Wyznania Mojżeszowego). Jej zwiastunem była tzw. socjalistyczna literatura hebrajska (wiersze, nowele, artykuły, pojawiające się w prasie już w latach 70. XIX w.), w których twórcy najczęściej niewiele mający wspólnego z „proletariuszami” dawali świadectwo wrażliwości na wyzysk „ludzi pracy” i fascynacji ideami sprawiedliwości społecznej. W następnej dekadzie zaczęły powstawać kółka samokształceniowe, w których spotykali się inteligenci (głównie studenci) z robotnikami i rzemieślnikami. Za ich pośrednictwem idee socjalistyczne i marksistowskie docierały do środowisk, dla których do tej pory jedyną formą organizacji były stowarzyszenia zawodowe o charakterze religijnym. Następnym etapem ewolucji było powstawanie organizacji samopomocowych (pierwsza robotnicza kasa samopomocowa powstała w Wilnie w 1888). W latach 90. XIX w. w środowisku żydowskim coraz częściej wybuchały strajki, stanowiące bezpośrednią zapowiedź powstania partii sojalistycznych, mających prowadzić „walkę klasową”.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand