goel ha-dam

(hebr., odkupiciel [mściciel] krwi). W społecznościach pierwotnych obowiązywał nakaz, znany wszystkim społeczeństwom starożytnym Bliskiego Wschodu jako instytucja prawna, zabicia mordercy bądź kogoś z jego klanu. Przykłady jego stosowania odnajdujemy także w Biblii. W prawie halachicznym krwawa zemsta została zniesiona. Nieumyślny zabójca – zgodnie z zapisem w Księdze Powtórzonego Prawa (19) – mógł udać się do jednego z sześciu „miast uchodźców” („miast ucieczki”; por. lewickie miasta) i skorzystać tam z prawa azylu, przy czym drogi prowadzące do nich miały pozostawać wolne. Zabójca umyślny, tj. dokonujący tego czynu z nienawiści, miał być wydany przez starszyznę owych miast, bowiem ziemia Izraelitów jest „mieszkaniem Boga”, a wobec tego krew „bezcześci ziemię i nie ma innego zadośćuczynienia za krew przelaną, jak tylko krew tego, który ją przelał” (Lb 35,33). Król był jednak zobowiązany do powstrzymania wendety (hebr. geul(l)at dam). Według Talmudu, zabójca winien zostać ukarany po procesie; w traktacie Makot zawarto wiele szczegółów związanych z takim postępowaniem, jednak nie miały one większego znaczenia w sytuacji utraty własnego państwa (m.in. wygnany człowiek miał odzyskiwać wolność po śmierci arcykapłana). Także Bóg występuje tam jako Goel ha-dam; w pojęciu tym łączy się funkcja odkupiciela (zbawiciela) i mściciela. W literaturze midraszowej Mesjasz pojawia się jako Goel – Zbawiciel. Określenie to wiązane jest też z Mojżeszem (pierwszy Goel), który objawił się Żydom, a potem ukrył; w przyszłości zaś ponownie objawi się jako Mesjasz.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand