etrog

(hebr., owoc cytrusowy [citrus medica]; jid. esreg), nazywany też rajskim jabłkiem – jeden z czterech gatunków tworzących świąteczny bukiet na Sukot. E., jako jedyny z nich, ma zarówno dobry smak, jak i miły zapach; jest symbolem Żyda, studiującego Torę i wypełniającego przykazania Boże. W czasie odmawiania Błogosławieństwa nad czterema gatunkami, e. – uważany za najważniejszy składnik – trzyma się osobno, w lewej ręce, i przyciska do serca. W tradycji żydowskiej jest on właśnie symbolem serca, najważniejszego organu ciała. To e., a nie jabłko miała zerwać Ewa w raju, by skosztować go wraz z Adamem (stąd nazwa rajskie jabłko). Nachmanides w komentarzu do Księgi Kapłańskiej (23,40) dowodził, że e. to cytryna, a równocześnie – na podstawie analizy słowa ragag (hebr., pożądać) – że to właśnie e. był zakazanym owocem. W związku z tym w Talmudzie pojawia się stwierdzenie, że ciężarne kobiety spożywające „rajskie jabłka” rodzą „pachnące [wonne] dzieci”. Z tego zaś wynikało kilka rozpowszechnionych w folklorze żydowskim wierzeń; ponieważ za grzech nieposłuszeństwa kobiety zostały skazane na rodzenie w bólach, zjedzenie „rajskiego jabłka” miało brzemiennej zapewniać ulgę w bólach porodowych; zjedzenie przez nią zdrewniałego wyrostka, przypominającego kształtem sutek, miało zapewniać męskiego potomka; odgryziona po święcie Sukot szypułka, włożona pod poduszkę, miała wpływać na uwolnienie kobiety od zaznania trudnej pracy. Zgodnie z obyczajem, przygotowując się do świąt, należy starać się, by kupić jak najpiękniejszy owoc e., bowiem uszkodzony przestaje być koszerny (kaszer; prawa o żywności; parwe; trefa). Na różnych, zamieszkanych przez Żydów terytoriach, obowiązywały rozmaite wymogi co do wyglądu i kształtu e., np. Żydzi orientalni woleli owoce okrągłe, węgierscy – owalne o gładkiej powierzchni, a galicyjscy – z chropowatą skórką. W niektórych gminach żydowskich podczas święta Tu bi-Szwat wierni nawet modlili się o piękny okaz e. na Sukot. Po zakończeniu święta zwykle z e. robiono konfiturę. Do zanoszenia e. do bóżnicy służyło specjalne, bogato zdobione naczynie (pojemnik, puszka). Miało ono zwykle kształt owocu lub miseczki i bywało wykonane ze srebra, czasem w środku złocone. Biedni używali drewnianych skrzyneczek. Niekiedy przez kilka dni trwania święta rolę naczyń na e. pełniły srebrne cukiernice.

Autorzy hasła: Magdalena Bendowska, Zofia Borzymińska, Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand