egzylarcha

(aram. re(j)sz galuta; hebr. rosz ha-gola = przywódca wygnania [rozproszenia]) – świecki przywódca Żydów na terenie Babilonii (por. niewola babilońska). Urząd ten wywodzono od króla Joachina (VI w. p.n.e.), w związku z czym był on dziedziczny w linii, wywodzącej się od króla Dawida. Po powstaniu Bar Kochby (132–135 n.e.) zaczął zyskiwać na znaczeniu, równolegle do zmierzchu powagi paralelnego urzędu nasiego w Palestynie. E. miał zwierzchność nad ograniczonym samorządem żydowskim. Znaczenie skupiska żydowskiego w Babilonii sprawiło, że jego przywódca cieszył się wielkim autorytetem w całej diasporze. Reliktem tego jest Jekum purkan, odmawiana do dziś w każdy szabat modlitwa o błogosławieństwo dla e., napisana w języku aramejskim. W rycie aszkenazyjskim odmawia się ją bezpośrednio po Błogosławieństwach haftary, ale nie w święta przypadające w inny dzień tygodnia, gdyż – według tradycji – o pomyślność e. modlono się tylko w szabat. Początkowo e. potwierdzał wybór kolejnych gaonów, lecz wraz ze wzrostem ich znaczenia, to właśnie oni opiniowali wybór e. przed jego zatwierdzeniem przez kalifa. Obie władze często wchodziły w spory. Konflikt wokół wyboru e. spowodował ostateczne odejście od judaizmu sekty karaimów (VIII w.). Według tradycji, ostatni e. miał umrzeć w 1040, choć dziś wiadomo, że przynajmniej nominalnie urząd ten miał kontynuację do XIII w. (a może i później). Tytuł e. nadawano także przywódcom społeczności żydowskich w innych krajach, np. w Egipcie od XI wieku. (Zob. też: Anan ben Dawid; chacham; Dawid ben Zak(k)aj; Ebiatar ha-Kohen z Kairu; mar; nagid; Seder Olam)

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand