dintojra

(jid. dintojre, od hebr. din Tora = dosł.: sąd [według] Tory) – określenie sądu rozsądzającego sprawy, zanim strony staną przed be(j)t dinem; w praktyce do okresu oświecenia na Zachodzie (haskala), a w Europie Środk. i Wsch. (w tym w Polsce) do czasu Holokaustu – rodzaj sądu polubownego. Jego funkcjonowanie opierało się na talmudycznej zasadzie wyższości prawa moralnego (hebr. lifnim mi-szurat ha-din = dosł.: wewnątrz granic prawa). Zobowiązuje ona człowieka do rezygnacji z dochodzenia swych praw poprzez proces sądowy (zwł. w sprawach o odszkodowanie itp.), jeśli druga strona jest słaba ekonomicznie. Zasada ta została wywiedziona z wersu z biblijnej Księgi Wyjścia (23,3): „A także w procesie nie miej względów dla bogatych”. Znaczenie polubownego rozsądzania spraw cywilnych umacniała też zasada chil(l)ul ha-Szem, w zastosowaniu do której uważano za niesłuszne szukanie sprawiedliwości przed nieżydowskim sądem. Sprawować d., czyli rozsądzać zgodnie z Torą mógł człowiek cieszący się zaufaniem obu stron oraz mający renomę znawcy Prawa. Z zasady był to rabin, lecz niekoniecznie daj(j)an, ale również rabin pokątny. Powaga tradycji, zwłaszcza w społeczności ortodoksji, sprawiała, że najczęściej wyroki te były akceptowane przez obie strony. Czasem, dla zabezpieczenia toku postępowania, sprawujący d. przyjmował od stron kwoty stanowiące rodzaj wadium. Współcześnie wymagana jest akceptacja pisemna wyroku d., lecz jeszcze w okresie międzywojennym, dla społeczności ortodok. wyrok taki stanowił gwarancję skutecznego rozstrzygania większości spraw majątkowych. Legenda ludowa, stanowiąca temat popularnej pieśni, opowiada o d. w sprawie Lewiego Icchaka ben Meira z Berdyczowa przeciwko Bogu o „pozwalanie na cierpienia ludu żydowskiego”. Ciekawy tom wspomnieniowy nt. funkcjonowania d. opublikował I. Singer (wyd. pol. Urząd mojego ojca, 1992). W trudnych warunkach bytowania w gettach (także w dobie Holokaustu, o czym zaświadcza Sz. Huberband) funkcjonowanie tych sądów było wentylem bezpieczeństwa, zapewniającym spokój społ. w gęstwinie konfliktów. Słowo d. przeszło także do gwary złodziejskiej i zaczęło oznaczać sąd nad łamiącymi prawa środowisk przestępczych, bądź samą zemstę np. za zdradę.

Autor hasła: Rafał Żebrowski

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem