chaz(z)an

(hebr., kantor; od chaz(z)a = patrzeć, oglądać; jid. chaz(e)n) – początkowo słowo to oznaczało zwierzchnika sprawującego władzę w palestyńskich miastach, podbitych przez władców egipskich. W czasach talmudycznych nazywano tak: a) zarządcę miasta; b) naczelnika sądu; c) nadzorcę świątynnego, sprawującego pieczę nad sprzętami należącymi do Świątyni Jerozolimskiej i pomagającego kapłanom przy zdejmowaniu szat; d) zarządcę synagogi, który wyjmował zwoje Tory na cotygodniowe nabożeństwa i przenosił je na bimę, gdzie – za zgodą całej społeczności – głośno je odczytywał (por. czytanie Tory), trąbił też z dachu synagogi, obwieszczając nadejście szabatu i świąt, oraz prowadził pielgrzymów przybywających do Świątyni z pierwocinami w ofierze (Bikurim). Do jego obowiązków należało również nauczanie czytania dzieci w gminie żydowskiej lub pomaganie nauczycielowi. W czasach misznaickich ch. kierował także służbą bożą w synagodze. W epoce gaonów do jego obowiązków należało odczytywanie fragmentów Tory podczas publicznych modłów i głośne odmawianie modlitw, oraz dęcie w szofar. W czasach współcz. ch. prowadzący modły był zarazem kantorem (często wykształconym muz. solistą), niekiedy pięknie improwizującym (szczególnie w gminach aszkenazyjskich). Z ziem polskich pochodziło wielu światowej sławy kantorów (m.in. M. Herszman, M. Kusewicki, Louis Lewandowski (1821-1849), G. Sirota; por. kantorzy polscy). Czasem wędrowali oni od miasteczka do miasteczka, by w synagogach prowadzić sobotnie modły, które niekiedy bywały prawdziwymi koncertami, oczekiwanymi przez całą społeczność sztetł. Wiele niezapisanych tekstów dawnych pieśni ch. zaginęło, inne znane są tylko z poźniejszych przekazów. (Zob. też pulpit dla kantora)

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

Serwis wykorzystuje pliki cookie do celów statystycznych. Jeśli się na to nie zgadzasz, wyłącz obsługę plików cookie w swojej przeglądarce internetowej. Rozumiem