chal(l)a

Chal(l)a (hebr.; jid. chałe) – 1. część ciasta przeznaczonego na chleb, która – zgodnie z prawem biblijnym (Lb 15,18–21) – winna być oddzielona i złożona w darze kapłanom. Prawo to pierwotnie było stosowane wyłącznie na ziemiach Izraela, jednak później zalecano przestrzegać je również w diasporze. Obowiązek oddzielenia ch. spoczywał na osobie, której własnością było ciasto, a więc nie trzeba go było oddzielać, kiedy otrzymywało się (kupowało) chleb od nie-Żyda, natomiast Żyd wypiekający chleb dla gojów był do tego zobowiązany. Po zburzeniu Drugiej Świątyni Jerozolimskiej (70 n.e.) rabini zdecydowali, że zwyczaj ten będzie symbolicznie kontynuowany, bowiem czystość rytualna nie pozwala na zjedzenie tej części ciasta; toteż powinna ona zostać spalona, gdyż nie może być przekazana kapłanom. Obowiązek zastosowania się do zasady ch., oraz odmówienia stosownego błogosławieństwa – zgodnie z przepisami zawartymi traktacie talmudycznym Szabat – spoczywał zwykle na kobiecie, piekącej w domu ciasto. Pieczywo używane w czasie szabatu oraz świąt zw. było w języku hebrajskim chal(l)ot (por. chała), gdyż gospodyni oddzielała z niego częśc ch. i spalała ją. Zwyczaj ten jest kultywowany szczególnie w ortodoksyjnych rodzinach i traktuje się go jako jedną z trzech micw, o których kobieta powinna pamiętać (obok przestrzegania zasady czystości rytualnej podczas menstruacji [ nid(d)a] i zapalania świec szabatowych). Jeśli nie było jasne, czy przy sporządzaniu pieczywa świątecznego dokonano tego obowiązku, wówczas rzucano w ogień kawałek ciasta. Często równocześnie z zastosowaniem się do przepisów związanych z ch., łączono oddzielenie części ciasta z przeznaczeniem na cele charytatywne. 2. nazwę Chal(l)a nosi też dziewiąty traktat pierwszego porządku Miszny (Zeraim), liczący 4 rozdziały. Rozwija on przepis, dotyczący obowiązku składania ofiary z pierwocin ciasta. Omówiono w nim szczegółowo sposób przygotowania chał, rodzaj i ilość mąki, której należy do ich pieczenia użyć. Zgodnie z tradycją, na jedną chałę powinno się zużyć 1 i 1/4 kaw (staroż. miara objętości równa ok. 2,2 litra) mąki. Uzupełnienia i komentarze do tego traktatu znajdują się zarówno w TJ, jak i w Tosefcie.

Autor hasła: Zofia Borzymińska

Strona główna Polskiego Słownika Judaistycznego

This website uses cookies to collect statistical data. If you do not accept it, please disable cookies in your web browser. I understand